ماه و نيم « 1 » . پس از اين مقدّمه گوئيم كه ورود هولاكو در اثناء اين سفر به طوس به تصريح جوينى ج 3 ص 103 در ماه ربيع الآخر سنهء 654 بوده است . و پس از چندى اقامت در آن شهر از آنجا به طرف مرغزار اردكان و از آنجا نيز پس از مدّتى توقّف به جانب استو ( يعنى ناحيهء قوچان ) روانه شد و مدّت يك ماه نيز در آن حدود توقّف نموده « 2 » . چون كوه و صحرا از علف خالى شد از استو حركت كرد و در دهم شعبان به خرقان و بسطام رسيد « 3 » . پس چنان كه ملاحظه مىشود هولاكو ماه‌هاى ربيع الثّانى و جماديين و رجب 654 را الى دهم شعبان در نقاط عرض راه ما بين طوس و بسطام بوده است يا در حركت يا در توقّف ، و در عرض اين مدّت ركن الدّين خورشاه آخرين پادشاه اسماعيليّهء الموت دو مرتبه هيئت سفرائى به دربار هولاكو فرستاد : مرتبهء اوّل برادر خود شهنشاه را كه در استو به حضور پادشاه مزبور رسيد « 4 » ، و مرتبهء ثانى صدر الدّين نامى را از اركان دولت خود كه در موضعى موسوم به نفاق ( يعنى همين موضعى كه محلّ گفتگوى ماست ) به ملاقات وى نايل آمد « 5 » . پس واضح است كه نفاق بعد از استو ( - قوچان ) است براى كسى كه از قوچان به طرف الموت مىرود . و از طرف ديگر چون مراجعت اين سفارت دوّم از اردوى هولاكو به الموت به تصريح جوينى ج 3 ص 262 در اوايل شعبان بوده و وصول هولاكو به بسطام چنان كه در فوق گفتيم در دهم همان ماه پس بديهى است كه ملاقات سفير مزبور با هولاكو قبل از ورود اين پادشاه به بسطام بوده است ، و نتيجهء قطعى اين مىشود كه نفاق كه محلّ آن ملاقات بوده لابد منزلى بوده از منازل عرض راه بعد از قوچان و قبل از بسطام . حال ببينيم كه ما بين قوچان و بسطام چه منزلى بوده كه نامش كمابيش شباهتى به « نفاق » يا به يكى از نسخه‌بدلهاى متعدّد آن يعنى : نفاق ، شعبان ، باسقاق ، بيلقان ، داشته . به مجرّد يك نظر به نقشهء ايران واضح مىشود كه اين نقطه هيچ موضع ديگرى نمىتواند باشد جز « شقان » كه سابقا شهرى وسط بوده و اكنون قريهء مختصرى است بر سر راه جنوبى از قوچان به بسطام ما بين بجنورد و جاجرم در نه فرسخى جنوب غربى بجنورد و

--> ( 1 ) - حركت هولاكو از مغولستان از اردوى خاصّ خود به جانب قلاع الموت در 24 شعبان سنهء 651 بوده است ( جهانگشا ج 3 ص 691 ) ، و عبور او از جيحون در غرّهء ذىالحجّه 653 ( جامع التّواريخ طبع كاترمر ص 152 ) ، و وصول او به پاى قلعهء ميمون‌دز در 17 شوّال 654 ( جهانگشا ج 3 ص 775 ) . ( 2 ) - جهانگشا ج 3 ص 695 . ( 3 ) - جامع التّواريخ طبع كاترمر ص 182 - 184 . ( 4 ) - جهانگشا ج 3 ص 696 . ( 5 ) - ايضا 3 : 773 .