دوازده فرسخى شمال شرقى جاجرم . و اين قريه را اكنون شغان با غين و شوغان به علاوه واوى بعد از شين نيز نويسند و بلوكى را نيز كه قريهء مزبوره قصبهء آنست و جلگه‌اى را هم كه بلوك مذكور در آن واقع است و همچنين رودى را كه از آن نزديكى مىگذرد همه را به نام اصل قريه بلوك شقان و جلگهء شقان و رود شقان نامند . و بلوك مزبور داراى ده دوازده پارچه ده است از قرار ذيل : قصبهء شغان ، طور ( به فتحتين ) ، برزانلو ، چاربيد ، كوشغان ، پشت‌بان ، باجى ، دوبرجه ، حصار ، چپّه ، جغدى ، دربند ، رباطجق كه مخروبه و سابق محلّ عبور تراكمه بوده است « 1 » . و سابقا اين قريه چنان كه در فوق گفتيم شهرى ميانه بوده است . حمد اللّه مستوفى در نزهة القلوب ص 150 پس از وصف جاجرم و خبوشان بلافاصله بعد گويد : « شقان شهرى وسط است و بيست پاره ديه از توابع آنست و از اقليم چهارم است و محصول از هر نوعى دارد » . و در تذكرهء دولتشاه نيز به مناسبت بعضى وقايع تاريخى كه در عهد سربداريّه و تيموريّه در اين ناحيه روى داده مكرّر ذكر شقان آمده است « 2 » . ( 77 - ) - . و ( 78 - ) - ص 774 س 20 فسكر و ص 775 س 6 بسكر : به ظنّ غالب بل به نحو قطع و يقين فسكر و بسكر در اين دو مورد با بيسكله‌دز كه سابقا در ص 698 و ص 699 مذكور شد هر سه يكى است و هر سه صور مختلفهء نام يك محلّ مىباشند . مثلا اينجا گويد كه شيرانشاه ( برادر خورشاه ) در فسكر به حضور هولاكو رسيد و در آنجا نيز سوق عبارت صريح است كه شيرانشاه در بيسكله‌دز به ملاقات پادشاه مزبور نايل آمد . و ديگر آنكه اينجا گويد كه شهنشاه ( برادر ديگر خورشاه ) را از فسكر به الموت بازگردانيدند و سياق عبارت آنجا نيز صريح است كه شهنشاه را از بيسكله‌دز به الموت مراجعت دادند . فقط اختلافى كه بين موضعين مشاهده مىشود اينست كه حركت هولاكو در اين مورد ما نحن فيه از فسكر ( بسكر ) به سمت قلاع الموت در « منتصف شوّال » نيمهء حقيقى آن يعنى درست روز پانزدهم آن ماه نبوده بلكه « اواسط شوّال » بوده به نحو مسامحه در تعبير كه در اين صورت با دهم شوّال كه ظاهرا تاريخ حقيقى حركت هولاكو از فسكر به جانب قلاع الموت بوده منافاتى نخواهد داشت .

--> ( 1 ) - رجوع شود به دو سفرنامهء ناصر الدّين شاه به خراسان يكى در سنهء 1283 ص 349 ، 357 - 383 ، و ديگرى در سنهء 1300 ص 91 - 93 ، و به مطلع الشّمس كه بسط و تفصيل همين سفر اخير اوست ج 1 ص 123 - 125 . رجوع شود نيز به عموم نقشه‌هاى مبسوط ايران . ( 2 ) - رجوع شود به فهرست آن كتاب در عنوان شقان .