عطا ملك جوينى
856
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسي )
شرحى كه در كتب تواريخ مسطور است به اشدّ انواع عذاب به قتل آوردند . ابن الأثير در حوادث سنهء مذكوره ج 10 ص 180 در حقّ اين عبد الملك گويد : « كان اديبا بليغا حسن الخطّ سريع البديهة عفيفا و ابتلى بحبّ هذا المذهب » . و در راحة الصّدور ص 156 در حقّ همو گويد : « و خطّ او معروفست و در اصفهان بسيار كتب به خطّ او موجود است » . ( 61 - ) - ص 737 س 8 ، فريم : فرّيم به فاء مكسوره و راء مهملهء مشدّدهء مكسوره و ياء مثنّاة تحتانيّهء ساكنه و در آخر ميم « 1 » ( يا پريم ) كه ذكر آن در كتب تواريخ و مسالك و ممالك از قبيل تاريخ طبرى و يمينى و ابن اسفنديار و مسالك و ممالك اصطخرى و ابن حوقل و ابن الفقيه و غيرها بسيار مكرر آمده و در قديم مركز حكومت سلسلهاى از اصفهبدان طبرستان از طبقهء اوّل از آل باوند « 2 » بوده است . شهرى بوده واقع در كوهستان شرقى مازندران در هزار جريب دودانگهء حاليّه ( يعنى در قسمت غربى جبال هزار جريب ) در جنوب سارى بر لب يكى از فروع رود تجن كه نزديك سارى به بحر خزر مىريزد و اكنون نيز از قرار مذكور بلوكى به همين اسم فريم در همان موضع باقى است « 3 » . رجوع شود به كتاب « مازندران » تأليف رابينوى انگليسى طبع اوقاف گيب ص 57 و به نقشهء مازندران مندرج در همان كتاب ، و به دايرةالمعارف اسلام در عنوان « مازندران » ج 3 ص 488 - 489 به قلم آقاى مينورسكى . رجوع شود نيز به حاشيهء بعد راجع به شهريار كوه . - و نام فريم علاوه بر شهر مذكور بر كوهستانى كه آن شهر در آنجا واقع بوده نيز اطلاق
--> ( 1 ) - انظر شرح اليمينى : ج 2 ص 10 و 193 . ( 2 ) - اصطخرى و ابن حوقل اين طايفه را آل قارن ناميدهاند و نصّهما : « فامّا جبال قارن فانّها قرى لا مدينة بها الا سهمار على مرحلة من سارية و مستقرّ آل قارن بموضع يسمّى فريم و هو موضع حصنهم و ذخائرهم و مكان ملكهم و يتوارث صاحب الجبل المملكة بها منذ زمان الأكاسرة » ( اصطخرى ص 205 و ابن حوقل ص 268 ) . و بدون شك مراد دو مؤلف مذكور از آل قارن اولاد قارن بن شهريار هشتمين پادشاه طبقهء اوّل از آل باوند بوده كه طبرى نيز نام او را به همين كيفيّت يعنى « قارن بن شهريار » برده است ( عين عبارت طبرى در ص 383 ح 1 نقل شده است ) نه آل قارن به معنى اخصّ يعنى سلسلهء معروف قارنوندان چه قارنوندان در سنهء 225 به قتل مازيار معروف كه آخرين پادشاه اين طبقه بود به كلّى منقرض شدند و در حين تأليف كتاب اصطخرى ( حدود 340 ) و ابن حوقل ( حدود 367 ) بيش از صدسال بوده كه ديگر آن سلسله ملوك وجود نداشتهاند و حال آنكه صريح عبارت دو مؤلّف مذكور اينست كه صحبت از ملوك معاصر خود مىكنند كما هو واضح . ( 3 ) - آنچه ما در حواشى ذيل صفحات ص 737 ح 6 به تبع مرحوم كازانوا در رسالهء « اصفهبدان فريم » احتمال دادهايم كه فريم با فيروزكوه معروف نزديك دماوند يكى بوده سهو است بايد اصلاح شود .