عهد مغول چنان كه از موارد استعمال آن صريحا واضح مىشود كشيشان و رؤساء مذهبى نصارى بوده است . اينك بعضى شواهد استعمال اين كلمه : « جماعتى كه به حكم يرليغ چينككيز خان و قاآن از زحمات و تكاليف معاف‌اند از اسلاميان طايفهء سادات بزرگوار و مشايخ كبار و ائمهء اخيار و از نصارى اركاونان و قسّيسان و رهبانيّه و احبار » ( جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 313 ) . - « و پادشاه فرمود كه اين مثال نوشتند كه جماعت سادات و دانشمندان و اركؤن و مشايخ و كسانى كه با ما جنگ نكنند ايشان را از ما امانست و مثال بر تير بسته به شهر انداختند از شش جهت » ( ذيل خواجه نصير بر جهانگشاى ج 3 ص 787 ) . - « و پادشاه فرمود تا شش يرليغ نوشتند كه قضاة و دانشمندان و شيخان و علويان و اركانان و كسانى كه با ما جنگ نكنند ايشان را از ما به جان امانست و كاغذها بر تير بسته از شش جانب به شهر انداختند » ( جامع التّواريخ طبع كاترمر 282 - 283 ) . - « و امر هولاكو البتيكجيّة ليكتبوا على السّهام بالعربيّة انّ الأركاونيّة و العلويّين و الدّانشمنديّة و بالجملة كلّ من ليس يقاتل فهو آمن على نفسه و حريمه و امواله » ( مختصر الدّول 474 ) . و اركون به ضمّ همزه بر وزن افعول كه در كتب لغت عربى از قبيل لسان العرب و غيره به معنى رئيس قريه و دهقان عظيم تفسير كرده‌اند ( به مناسبت ذكر آن كلمه در حديثى در موقع ورود عمر به شام ) بدون شك با همين كلمهء اركؤن ما نحن فيه يكى است و اصل هر دو ظاهرا كلمهء « ارخون » يونانى است كه در آن لغت به معنى رئيس و شخص اوّل و زعيم قوم است « 1 » . و اشتقاق آن از اصلى عربى از ركون به معنى سكون لأنّ اهل القرية يركنون اليه اى يسكنون و يميلون چنان كه در لسان العرب و غيره است بلا شك اشتقاقى جعلى است . و به همين معنى يعنى به معنى رئيس مذهبى نصارى و زعيم قدّيسين به جاى اركون « ارخون » با خاء معجمه به طبق اصل يونانى آن ج اراخنة و « ارخول » با لام به جاى نون ج اراخلة نيز آمده است « 2 » . ( 10 - ) - ص 684 س 19 - 20 : من انا عند اللّه حتّى اذا * اذنبت لا يعفو عن ذنبى العفو يرجى من بنى آدم * فكيف لا يرجى من الرّبّ

--> ( 1 ) - رجوع شود به قاموس لين Lane ، و اقرب الموارد در مادّهء ر ك ن ، و مختصر الدّول ص 474 ح . ( 2 ) - رجوع شود به قاموس فرايتاغ در « ارخون » ، و قاموس دزى 1 : 17 ، و فهرست نسخ شرقى ليدن از همو ج 1 ص 156 : « اراخلة دمشق يعنون به اكابر النّصارى » .