غلامحسين محرمى
28
تاريخ تشيع از آغاز تا پايان عصر غيبت صغرى ( فارسي )
ابن جوزى داراى اهميتاند . الارشاد نخستين و مهمترين مأخذ شيعى است كه در زندگى دوازده امام عليهم السّلام در دسترس مىباشد . به اعتبار اينكه بخشى از زندگى على عليه السّلام در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بوده ، سيره پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نيز در اين كتاب آمده است ؛ بهويژه جنگهاى آن حضرت كه به جز جنگ تبوك در همهء آنها على عليه السّلام حضور داشته است . در مورد اين كتاب همين بس كه هيچ محققى در تاريخ تشيّع و تاريخ زندگى امامان معصوم عليهم السّلام از آن بىنياز نيست . تذكرة الخواص ابن جوزى نيز از اين لحاظ داراى اهميت است كه تاريخ زندگى امامان شيعه ، از زبان شخصى غيرشيعى و حنفى مذهب بيان شده است ، اما هيچگونه چشمپوشى از حقيقت و پردهپوشى از واقعيت در آن صورت نگرفته است . 3 . كتابهاى فتن و حروب اين منابع به بيان جنگهاى ويژهاى اختصاص دارند كه در تاريخنگارى مسلمانان اهميت بسزايى دارند . قديمترين آنها را مىتوان وقعة الصفين نصر بن مزاحم منقرى ( م 212 ) دانست كه به رخداد و نبرد صفين پرداخته است . اين كتاب حاوى اطلاعات ارزشمندى از مكاتبههاى على عليه السّلام و معاويه و خطبهها و سخنرانىهاى گوناگون آن حضرت مىباشد . از خلال مطالب آن مىتوان اطلاعات سودمندى دربارهء نگرش صحابيان پيامبر نسبت به على عليه السّلام و نفوذ تشيّع ، ميان قبايل گوناگون عرب به دست آورد . كتاب الغارات تأليف ابراهيم ثقفى كوفى ( 283 ه ) يكى ديگر از منابعى است كه در اين باره نگارش يافته است . اين كتاب مربوط به رخداد دوران خلافت امير مؤمنان عليه السّلام مىباشد و غارتها و چپاولهاى عمال معاويه را در حوزهء حكومت على عليه السّلام بررسى مىكند . اوضاع و احوال شيعيان امير مؤمنان عليه السّلام را مىتوان از لابهلاى آن به دست آورد . الجمل يا نصرة الجمل شيخ مفيد ، يكى ديگر از منابع ارزشمند در اين مورد است كه رخداد جنگ جمل را بررسى مىكند . اين كتاب چون دربارهء نخستين جنگ امير مؤمنان در روزگار خلافتش مىباشد ، نشاندهنده جايگاه على عليه السّلام در ميان مردم عراق ، پيش از ورودش به آنجا است . 4 . كتابهاى رجال و طبقات علم رجال يكى از علومى است كه در رابطه با علم حديث مطرح مىشود و كاربرد آن در