درس بيست و چهارم ميراث علمى شيعه اهميت تاليف و تصنيف در شرع مقدس اسلام بر كسى پوشيده نيست ؛ زيرا يكى از مهم‌ترين راه‌هاى انتقال علم و دانش ، نوشتن است . جامعه عرب پيش از اسلام ، از اين موهبت كمترين بهره را داشت و تعداد اندكى توانايى خواندن و نوشتن داشتند . « 1 » ولى بدون فاصله بعد از بعثت پيامبر و نزول وحى ، لزوم كتابت و نوشتن آيه‌هاى قرآن براى آموزش و فراگيرى احساس شد ؛ چنان‌كه ابن هشام نقل كرده است : « قبل از اين‌كه عمر بن خطاب مسلمان شود ، خواهر او فاطمه بنت خطاب و شوهر او سعيد بن زيد مسلمان شده بودند و مخفيانه و دور از چشم عمر ، خبّاب بن ارت از روى نوشته‌اى كه به آن صحيفه مىگفتند ، سورهء طه را به آنان تعليم مىداد » . « 2 » در مدينه نيز رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله تعدادى از مسلمانان را كه توانايى نوشتن داشتند ، براى نوشتن وحى برگزيد . امير المومنين على عليه السّلام نيز افزون بر اين‌كه نويسندهء هميشگى وحى بود و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله محكمات و متشابهات و ناسخ و منسوخ آيه‌ها را همواره به او توضيح مىداد ، كتابى به نام « صحيفه جامعه » به املاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله نوشته بود كه حلال و حرام ، احكام و سنن ، فرائض و آنچه را كه مردم در معاش و آخرتشان نيازمند بودند ، شامل مىشد . « 3 » دو كتاب ديگر نيز يكى دربارهء ديات به نام صحيفه و ديگرى كتاب فرائض به حضرت نسبت داده‌اند . « 4 »

--> ( 1 ) . ابن خلدون ، عبد الرحمن بن محمد . مقدمه ، دار احياء التراث العربى ، بيروت ، 1408 ه ، ص 417 . ( 2 ) . ابن هشام . السيرة النبوية ، دار المعرفة ، بيروت ، ( بىتا ) ، ج 1 ، ص 344 . ( 3 ) . نجاشى ، احمد بن على . فهرست اسماء مصنفى الشيعه ، مؤسسة النشر الاسلامى التابع لجماعة المدرسين ، قم ، 1407 ه ، ص 360 و طبرسى . إعلام الورى باعلام الهدى ، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث ، قم ، ط اول ، 1417 ه ق ، ج 1 ، ص 536 . ( 4 ) . شيخ طوسى ، محمد بن الحسن . تهذيب الاحكام ، مكتبة الصدوق ، ط اول ، 1376 - 1418 ، ج 1 ص 338 و 342 .