آشكار ساختند . خطيبان آشكارا ظلم و ستم بنى اميه را بر خاندان پيامبر مىگفتند » . « 1 » تا اين‌كه يحيى بن زيد به خراسان رفت و مدتى پنهانى زندگى مىكرد و هنگامىكه خروج كرد ، مردم زيادى دور او جمع شدند . « 2 » مسعودى نقل مىكند : « در سالىكه يحيى كشته شد ، هر طفلى كه در خراسان به دنيا شد ، نامش را يحيى نهادند » . « 3 » البته تشيّع اهل خراسان به سبب حضور زيديان و مبلغان عباسى ، بيشتر رنگ زيدى و كيسانى داشت ؛ به‌ويژه كه عباسيان در آغاز مشروعيت خويش را بر جانشينى محمد بن على از ابو هاشم - پسر محمد حنفيه - بنا نهاده بودند ؛ چنان‌كه ابو الفرج اصفهانى در شرح‌حال عبد الله بن محمد حنفيه مىنويسد : « اين همان شخصى است كه شيعيان خراسان گمان مىكنند او وارث پدرش بوده كه پدرش امام بود . وارث او نيز محمد بن على بن عبد الله بن عباس بوده و محمد بن على نيز ابراهيم امام را وصى خويش قرار داد . از اين راه جانشينى در عباسيان استوار شد » . « 4 » خراسانيان پيوسته طرفدار عباسيان بودند و در نزاع ميان علويان و عباسيان ، جانب عباسيان را نگه مىداشتند ؛ چنان‌كه بيشتر سپاهيان عباسى در جنگ با محمد نفس زكيه خراسانيان بودند و به فارسى صحبت مىكردند . ابو الفرج اصفهانى نقل مىكند : « وقتى خضير زبيرى - يكى از فرماندهان محمد نفس زكيه - از مدينه به لشكرگاه مىآمد ، خراسانيان به فارسى مىگفتند : خضير آمد ، خضير آمد » « 5 » قم قم يكى از مهم‌ترين شهرهاى شيعه‌نشين از قرن دوم هجرى به بعد بود . اين شهر نه‌تنها بنيان‌گزاريش اسلامى است ، بلكه به دست شيعيان نيز بنيان‌گذارى شده است و از نخست شيعيان در آن ساكن شدند و همواره شيعه‌نشين بوده است . تشيّع آن هميشه امامى و دوازده

--> ( 1 ) . تاريخ يعقوبى ، منشورات الشريف الرضى ، ج 2 ، قم ، 1414 ه ، ص 326 . ( 2 ) . ابو الفرج اصفهانى . همان ، ص 149 . ( 3 ) . مسعودى ، على بن الحسين . همان ، ص 336 . ( 4 ) . ابو الفرج اصفهانى . همان ، ص 123 . ( 5 ) . همان ، ص 238 .