امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « بارخدايا ! هركس با كوفه دشمنى كند ، با او دشمنى كن » . « 1 » سابقه تشيّع در كوفه ، به پيش از مهاجرت على عليه السّلام به آن شهر برمىگردد ، كه علل آن را از دو ناحيه مىتوان جست ؛ يكى اسكان قبايل يمنى در آن‌جا كه گفتيم اغلب دوستدار خاندان پيامبر بودند و ديگرى وجود صحابيان بزرگوار شيعى چون عبد الله بن مسعود و عمار ياسر در آن‌جا كه عمر ، عمار را در مقام فرماندار و ابن مسعود را در جايگاه معلم قرآن به آن‌جا فرستاد و ابن مسعود ساليان درازى در آن‌جا مشغول آموزش فقه و آموزش قرآن به مردم بود . « 2 » تأثير آموزش‌هاى اين بزرگواران را در شروع خلافت على عليه السّلام مشاهده مىكنيم ؛ خطبه مالك اشتر هنگام بيعت مردم با آن حضرت ، حاكى از روحيه تشيّع در ميان مردم كوفه است ؛ آن‌گاه كه مالك مىگويد : « اى مردم ! اين وصى اوصيا ، وارث علم انبيا . . . كسى است كه كتاب خدا به ايمان او گواهى داده و پيامبر به بهشتى بودنش ؛ كسى است كه فضائل در مورد او كامل شده ؛ در مورد سابقه علم و فضلش ، اواخر و اوايل شك نكرده‌اند » . « 3 » آن‌گاه كه على عليه السّلام فرزندش حسن عليه السّلام و عمار را براى يارى خواستن از مردم كوفه ، در جنگ با ناكثان ، به آن سامان فرستاد ، با اين‌كه شخصى چون ابو موسى اشعرى حاكم آن‌جا بود و آنان را از همراهى امير المؤمنين عليه السّلام بازمىداشت ، نه هزار نفر به حضرت پيوستند . « 4 » با مهاجرت على عليه السّلام به كوفه ، اين شهر ، تا پايان قرن سوم مهم‌ترين شهر شيعى بود . دكتر سيد حسين جعفرى در اين‌باره مىگويد : « از زمانى كه على عليه السّلام در سال 36 ه ق ، به كوفه نقل مكان كرد و حتى زودتر از آن ، اين شهر مركز اصلى نهضت‌ها ، الهامات ، اميدها و بعضى اوقات كوشش‌هاى هماهنگ شيعيان شد . در داخل و اطراف كوفه بسيارى حوادث آشفته كه تاريخ صدر تشيّع را

--> ( 1 ) . ابن ابى الحديد . شرح نهج البلاغه ، دار احياء الكتب العربية ، قاهره ، ج 3 ، ص 198 . ( 2 ) . ابن اثير ، ابى الحسن على بن ابى الكرم . اسد الغابة فى معرفة الصحابة ، دار احياء التراث العربى ، بيروت ، ( بىتا ) ، ج 3 ، ص 258 . ( 3 ) . ابن واضح . تاريخ يعقوبى ، ص 179 . ( 4 ) . بلاذرى . انساب الاشراف ، ص 262 .