شهر باستانى حيره ، مقر حكومت لخميان در نزديكى كوفه قرار داشت . « 1 » در سال هفدهم هجرى سعد بن ابى وقاص ، فرمانده جبهه ايران ، به دستور خليفه دوم اين شهر را بنا نهاد و بعد از آن 80 نفر از صحابه در آن سكنى گزيدند . « 2 » شهر كوفه در آغاز بيشتر اردوگاه نظامى بود و نيروهاى جبهه شرقى را تامين مىكرد . بيشتر اهالى آن را مجاهدان مسلمان تشكيل مىدادند كه بيشتر از قبايل قحطانى و يمنى بودند . بدين‌سبب كوفه پيوسته رنگ قحطانى و يمنى داشت . « 3 » از ميان اصحاب پيامبر بيشتر انصار در آن ساكن شدند كه اصالت يمنى داشتند . خزرجيان ، يكى از دو قبيله انصار در كوفه ، محله‌اى ويژهء به خود داشتند . ياقوت حموى مىگويد : « در زمان زياد بيشترين خانه‌هايى كه در آن آجر به كار رفته بود ، خانه‌هاى خزرج و مراد بود » . « 4 » البته عده‌اى از موالى و ايرانيان نيز در كوفه مىزيستند كه در زمان خلافت امير المؤمنين عليه السّلام در بازار كوفه مشغول دادوستد بودند . « 5 » در جريان قيام مختار همين مواليان بخش بزرگ نيروهاى او را تشكيل مىدادند . « 6 » در برترى كوفه احاديث زيادى از اهل بيت عليهم السّلام وارد شده از جمله اين‌كه على عليه السّلام فرمود : « كوفه چه شهر خوبى است ! خاك آن‌جا ما را دوست دارد ما نيز آن را دوست مىداريم ؛ از بيرون كوفه [ قبرستان كوفه كه در بيرون شهر ، احداث شده بود ] در روز قيامت هفتاد هزار نفر محشور مىشوند ؛ صورتشان مثل ماه مىدرخشد ! كوفه شهر ما و جايگاه و محل استقرار شيعيان ماست » .

--> ( 1 ) . ياقوت حموى ، شهاب الدين ابى عبد الله . معجم البلدان ، دار احياء التراث العربى ، بيروت ، ط اول ، 1417 ه ، ص 162 . ( 2 ) . ابن واضح . تاريخ يعقوبى ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، 1414 ه ، ج 2 ، ص 150 . ( 3 ) . ياقوت حموى ، شهاب الدين ابى عبد الله . معجم البلدان ، ص 161 . ( 4 ) . همان . ( 5 ) . بلاذرى . انساب الاشراف ، منشورات مؤسسة الاعلمى للمطبوعات ، بيروت ، 1394 ه ، ج 2 ، ص 126 . ( 6 ) . جعفريان ، رسول . تاريخ تشيّع در ايران از آغاز تا قرن هفتم هجرى ، شركت چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى ، 1377 ، ص 71 .