انداخت . « 1 » ابن ابى الحديد شمار كشته‌شدگان به‌دست بسر بن ارطاة را به 30 هزار نفر مىرساند كه بيشتر از اهل يمن بودند . « 2 » اين نشان مىدهد جمعيت شيعه در آن زمان قابل ملاحظه بوده است . در هرحال به‌دنبال يورش بسر به يمن حضرت امير عليه السّلام « جارية بن قدامة » را به تعقيب بسر فرستاد و بسر از يمن فرارى شد ، مردم يمن و شيعيان آن‌جا هرجا عثمانيان و طرفداران بنى اميه را مىيافتند ، مىكشتند . « 3 » بعد از شهادت على عليه السّلام نيز يمن پيوسته كانون تجمع شيعيان بود و آن‌گاه كه امام حسين عليه السّلام از مكه به سوى كوفه حركت مىكرد ، ابن عباس به حضرت پيشنهاد كرد كه به عراق نرود ، بلكه به سوى يمن روانه شود كه شيعيان پدرش در آن‌جا هستند . « 4 » البته بايد خاطرنشان ساخت كه با شروع پيروزىها و گسترش مرزهاى سرزمين اسلامى ، يمن و به‌طور كلى جزيرة العرب در بن‌بست قرار گرفت و نقش كمترى در مسائل سياسى و نظامى ايفا كرد ؛ اگرچه دو شهر مكه و مدينه به سبب جايگاه مذهبىشان نوعى تاثير اجتماعى داشتند ؛ ولى يمن كه در زمان پيامبر يكى از مهم‌ترين بخش‌هاى قلمرو اسلامى به شمار مىآمد ، بعد از پيروزى بر كشورهاى هم‌جوار به وسيلهء مسلمانان ، تقريبا در يك گوشه سرزمين‌هاى اسلامى قرار گرفت و جنوبىترين مرز آن بود . با اين‌حال روحيه تشيّع در آن غالب بود . در پايان قرن دوم هنگام قيام ابو السرايا ، ابراهيم بن موسى بدون هيچ مقاومتى وارد آن‌جا شد و آن‌جا را تسخير كرد . « 5 » و در نهايت مذهب زيدى بر سرزمين يمن پيروز شد . اكنون نيز بيشتر اهالى آن زيدى هستند . « 6 » كوفه كوفه شهرى است كه بعد از اسلام پديد آمده است و مسلمانان آن را بنيان‌گذارى كرده‌اند .

--> ( 1 ) . ابن واضح . تاريخ يعقوبى ، ص 199 . ( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، دار الكتب العربية ، قاهره ، ج 2 ، ص 17 . ( 3 ) . ثقفى كوفى ، ابراهيم بن محمد . الغارات ، ص 333 . ( 4 ) . بلاذرى . انساب الاشراف ، منشورات مؤسسة الاعلمى للمطبوعات ، بيروت ، 1394 ه ق ، ج 3 ، ص 161 . ( 5 ) . ابو الفرج اصفهانى ، على بن الحسين . مقاتل الطالبيين ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، 1416 ه ، ص 435 . ( 6 ) . مظفر ، محمد حسين . تاريخ الشيعة ، ص 132 .