سلسله قيام‌هاى علويان كه در اواخر حكومت امويان رخ داد ، با نهضت عباسيان نوعى رابطه داشتند ؛ زيرا بنى هاشم اعم از علويان و عباسيان در دوران بنى اميه متحد بودند و اختلافى ميان‌شان نبود . حتى سفاح و منصور ، دو خليفه عباسى ، پيش‌تر با محمد نفس زكيه ، از نوادگان امام حسن عليه السّلام ، بيعت كرده بودند . ولى پس از پيروزى عباسيان ، همين محمد با تعدادى از اعضاى خانواده‌اش به دست منصور عباسى كشته شدند . در طول قرن دوم هجرى ، قيام‌هاى علويان بيشتر براساس ايدئولوژى زيدى باهم مرتبط بودند . اگرچه عباسيان بيشترين استفاده را از قيام زيد بردند ؛ چنان‌كه امير على ، يكى از مورخان معاصر در اين‌باره مىگويد : « مرگ زيد مبلغان عباسيان را تقويت كرد و تبليغ‌هايى را كه براى خلافت اولاد عباس در جريان بود ، تاييد نمود . چه آن سد رقابت محتمل را از راه آنها برداشت و در جريان همين احوال ابو مسلم عرض‌اندام كرد كه براى برانداختن خاندان بنى اميه ، ساخته شده بود » . « 1 » الف - قيام زيد زيد فرزند بزرگوار امام سجاد و برادر امام باقر عليه السّلام در مقابل ستمكارىهاى هشام ، خليفه اموى و كارگزارانش به‌پا خاست و ضد امويان قيام كرد . زيد كه براى شكايت از يوسف بن عمرو ، حاكم عراق به دمشق نزد هشام رفته بود ، مورد كوچك شدن و سرزنش هشام قرار گرفت و پس از برگشتن از شام در كوفه ، شيعيان اطراف او را گرفتند و او را به قيام برضد بنى اميه ترغيب كردند . ولى با تير خوردن او در گرماگرم جنگ قيامش به شكست انجاميد و خودش به شهادت رسيد . « 2 » درباره شخصيت و قيام زيد ، روايتهاى گوناگونى وارد شده است كه دسته‌اى از اين روايت‌ها دال بر سرزنش اوست ؛ اما انديشمندان و صاحب‌نظران شيعه بر اين عقيده‌اند كه زيد

--> ( 1 ) . اميرعلى . تاريخ عرب و اسلام ، ترجمه فخر داعى گيلانى ، انتشارات گنيجينه ، تهران ، ط سوم ، 1366 ، ه ش ، ص 162 163 . ( 2 ) . مسعودى ، على بن الحسين . مروج الذهب ، منشورات موسسه الاعلمى للمطبوعات ، بيروت ، 1411 ه ، ج 3 ، ص 228 ، 230 .