درس پانزدهم قيام‌هاى شيعى و علوى در عصر امويان قيام‌هاى شيعى و برخورد مسلحانه شيعه از كربلا و نهضت عاشورا شروع مىشود ، ولى ما فعلا بحث كربلا را به جاى ديگرى مىگذاريم . بعد از شهادت امام حسين عليه السّلام در دهه 60 ه . دو قيام شيعى توابين و مختار رخ داد كه رهبران هيچ‌يك از اين دو قيام علوى نبودند ، بلكه از شيعيان پاك‌باخته بودند . ( در اين‌باره پيش از اين به‌طور مفصل سخن گفته‌ايم ) . اين دو قيام چنان‌كه از شعارشان پيداست ماهيت كاملا شيعى داشتند ؛ در مورد رهبران توابين ، هيچ اختلاف‌نظرى نيست كه آنان از اصحاب پيامبر و شيعيان امير مومنان بودند . « 1 » در مورد مختار نيز مفصلا نظر بزرگان و رجال‌شناسان شيعه را بيان كرديم كه همه قائل به حسن نيت او هستند و روايت‌ها قدح او را از ساخته‌هاى مخالفان مىدانند . دربارهء تاثير نهضت‌ها در گسترش تشيّع ، بايد گفت قيام توابين زمانش اندك بود ، از اين‌رو فرصتى براى تبليغ تشيّع نداشت . اگرچه از لحاظ گسترش كيفى مرام تشيّع ، داراى اهميت بود و محبت اهل‌بيت را در قلب‌ها عمق بخشيد و شيعيان را در عقايدشان ثابت‌قدم‌تر و متعصب‌تر كرد . اما قيام مختار در گسترش تشيّع موثر بود و مختار توانسته بود مواليان و غيرعرب‌ها را نيز وارد صف شيعيان كند ، در حالىكه پيش‌تر اين‌گونه نبود . « 2 » از اين زمان بذر تشيّع در شرق اسلام پاشيده مىشود و ما اوج آن را در نهضت سياه‌جامگان و عباسيان مىبينيم .

--> ( 1 ) . رجوع شود به دكتر سيد حسين جعفرى . تشيّع در مسير تاريخ ، ترجمه : دكتر سيد محمد تقى آيت اللهى . دفتر نشر فرهنگ اسلامى ، ط نهم ، 1378 ه . ش ، 268 - 273 . ( 2 ) . جعفريان ، رسول . تشيّع در ايران از آغاز تا قرن هفتم هجرى ، ( شركت چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى ، ط پنجم ، 1377 ) ص 76 .