محمد بن حسين البيهقي

590

تاريخ بيهقى ( فارسي )

ص 495 ( 1 ) - او را دست گرفت : به پيمان به او دست داد ( 2 ) - يخ‌بند : يخ‌بندان و زمان يخ بستن ، اسم مصدر ( 3 ) - معنى جمله : خود را به بىهوشى زد ( 4 ) - محفه : بكسر اول و فتح دوم و تشديد سوم تخت روان و كجاوه ( 5 ) - پرسش : بيمار پرسى و عيادت ( 6 ) - طلى : ممالهء طلاست و آن پارچه آلوده بزفت ( قطران ) است ( حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 7 ) - فرودمىبماند : راكد مىماند ( 8 ) - خلافت : جانشينى ( 9 ) - بر وى طمع آمد : بوى اميد بست ( امير ) ( 10 ) - دل برداشت : قطع اميد كرد و دل بركند ( 11 ) - خف : بكسر اول و تشديد دوم سبك و خفيف ( 12 ) - گوزگانان : بفتح اول و سكون دوم و سوم ولايتى در خراسان در غرب بلخ ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 4 شمارهء ( 20 ) ، جوزجانان ( 13 ) - ضيعت : بفتح اول و سكون دوم آب و زمين و درخت ( 14 ) - صامت و ناطق : به كنايه مراد سيم و زر و برده و كنيز و مال جاندار نيز نگاه كنيد به صفحهء 282 شمارهء ( 12 ) ( 15 ) - نسختى پرداخت : سياهه و فهرستى ترتيب داد ( 16 ) - ضياع : بكسر اول جمع ضيعت بمعنى آب و زمين ( 17 ) - سنهء أربعمائة : سال 400 ( 18 ) - به شكوه : شكوهمند ، صاحب فر و جلال و حشمت ، صفت ( 19 ) - دراعه : بضم اول جبه و بالاپوش فراخ ويژهء قاضى و شيخ ( 20 ) - طاقه : يك عدد از جامهء ابريشمى و غيره ( 21 ) - ملحم : بضم اول و سكون دوم و فتح سوم جامه و بافته‌اى كه تار آن ابريشم باشد ( 22 ) - مرغزى : منسوب به مرغز بر وزن مركز و يا بضم ثالث نام مرورود و يا جائى در هرات باختلاف اقوال ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 23 ) - بناگوشى : بضم اول ظاهرا بمعنى آنچه بيخ گوش اسب را بپوشاند ( 24 ) - بربند : سينه‌بند ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 25 ) - پاردم : به سكون راء و ضم دال رانكى ، تسمهء زير دم اسب ( 26 ) - سيم كوفت : نقره‌كوب ، صفت مركب از مادهء فعل ماضى بمعنى مفعولى ( 27 ) - جناغ : بفتح اول دامنهء زين اسب ، غاشيهء زين ( 28 ) - اديم : بفتح اول و كسر دوم چرم مهيا و ساخته و پوست دباغىشده ( 29 ) - همزاد : هم سن - زاد بمعنى سن و عمر درين كتاب مكرر ديده شده است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ص 496 ( 1 ) - گذشته شدى : گذشتى يا مىگذشت يعنى مىمرد ، فعل مركب لازم ، فردوسى نيز گذشتن را بمعنى مردن به كار برده است برين زادم و هم برين بگذرم * چنان دان كه خاك پى حيدرم ( بنقل لغت‌نامهء دهخدا ) ( 2 ) - صعلوكى : بضم اول و سكون دوم ( 3 ) - ابو الهيثم : بفتح هاء و سكون ياء و فتح ثاء ( 4 ) - حاجب امير سپاه سالار : مقصود از امير سپاه سالار امير نصر برادر محمود است . . . ( نقل