شاپورگان « 1 » از شاپور ساخته شده است . نام پيغمبر باستان ايرانى را در زمان ساسانيان و در زمان پس از ساسانيان كسان ديگرى نيز داشته‌اند ؛ مثلا موبدى كه در سال 379 مسيحى مىزيسته است به اين نام بوده است ( كارنامهء شهدا ج 1 ص 192 ) . آئين اشتراك در ثروت و زن را ممكن است در زمانهاى قديم‌تر شخصى به نام زراذشت كه ناشناس مانده است بنياد نهاده باشد ، آنچه مهم است اين است كه مزدك نخستين بار اين آئين را با پشتكار و موفقيّت زياد تبليغ كرده است . دينورى زادگاه مزدك را شهر استخر گفته است و گزارش ( ب ) طبرى كه بيشتر مورد اعتماد است زادگاه او را المدربه گفته است كه متأسّفانه نمىتوان صورت درست آن را تعيين كرد « 2 » . اين امر تا اندازه‌اى اهميت داشت اگر مىتوانستيم بگوئيم كه مزدك از خود ايران بوده است و يا از مملكت سامىنشين عراق كه موطن فرق عجيب و غريب بوده است و يا دست‌كم از سرزمين مجاور عراق يعنى سرزمين شوش كه در

--> ( 1 ) - صورت نخستين به عنوان انتساب به پدر در سنگ نبشتهء نقش رجب ديده مىشود . كتابى كه مانى براى شاپور اول نوشته بود به نام الشابورقان ( بيرونى ص 118 س 18 و ص 207 ) يا الشابرقان ( الفهرست ص 336 س 19 ؛ يعقوبى ) بود . همچنين شهر واقع در جنوب بلخ كه به صورت شبورقان يا اشبورقان يا اشفورقان يا شبرقان يا شفرقان نوشته مىشود ( رجوع شود به كتب جغرافيائى و تاريخ ابن الاثير ج 12 ص 89 ) و در نقشه‌هاى ما به صورت schibergan آمده است به نام كسى كه اسمش شه‌پوهر يا شاپور بوده است ناميده شده است ؛ و نيز مقياسى به نام مكّوك شابرقان ( بلاذرى ص 269 س 4 ) و كلمه شابران ، شابوران شابورگان ( به معنى پولاد ) بايد از اين نام مشتق شده باشد . شايد از اين نوع اشتقاق باشد كلمهء بازارگان ( از بازار ) و دهكان يا دهگان ( از ده ) ؛ و نيز مقايسه شود با نامهاى روزهائى از ماه كه با نام خود ماه يكى بوده است مانند روز فروردگان ( در فروردين ) و روز خرداذگان ( در خرداد ) و روز مهرگان در مهر ماه و غيره ( بيرونى ص 219 ) . اين اشتقاقات با افزودن پسوند « آن » كه براى انتساب به پدر است به آخر كلمه با اگ صورت گرفته است . احتمال بعيدى است كه كلمهء زردشتگان را در سريانى تحريفى از مزدگايه بدانيم . ( 2 ) - اينكه بيرونى ( ص 209 س 11 ) مزدك را از مردم نسا گفته است اشتباهى است كه از عوضى گرفتن آن با پسا ( مولد زردشت مذكور در متن ) واقع در پارس ناشى شده است .