تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )

437

تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )

روايات دربارهء مدت سلطنت نسبة طولانى يكى و مدّت كوتاه ديگرى و مدّت نسبة كوتاه‌تر ديگرى تاييد مىگردد . مدت سلطنت بهرام اول را سه سال ( مؤلّفان عرب و فردوسى سه سال و سه ماه يا سه سال و سه ماه و سه روز گفته‌اند ) . مدت سلطنت بهرام دوم را هفده سال گفته‌اند و اين معنى با آنچه گفتيم خيلى سازگار است . ما نخستين سال سلطنت بهرام اوّل را از 14 سپتامبر 273 مسيحى و نخستين سال سلطنت بهرام دوم را از 13 سپتامبر 276 مسيحى حساب مىكنيم . اگر بپذيريم كه بهرام اول پس از آغاز سال چهارم سلطنتش مدّتى در قيد حيات بوده است ، قتل مانى كه به تعبير هيرونيموس « 1 » در سال 7 - 276 مسيحى صورت گرفته است مىتواند درست در زمان سلطنت بهرام اول اتفاق افتاده باشد و روايات تاريخى تقريبا همگى بر قتل مانى در زمان بهرام اول اتفاق دارند « 2 » . بنابراين آخرين سال سلطنت احتسابى بهرام دوم در هشتم سپتامبر 293 مسيحى به پايان مىرسد . اشكال بر سر مدت سلطنت بهرام سوم است كه روايت معتبر آن را فقط چهار ماه گفته است . « 3 » تغيير اين مدت به چهار سال يا چهار سال و چهار ماه فاقد ارزش است تا چه رسد به مدتى كه بهرام موبذ پسر مردان‌شاه درست كرده است و سلطنت او را چهل سال و چهار ماه گفته است . اما براى اين مدت كوتاه اين همه سكّه‌هاى زياد با انواع مختلف كه از او مانده است بعيد به نظر مىرسد . اما از طرف ديگر اگر مدت سلطنتى را كه روايات براى دو پادشاه بعد از او تا زمان سلطنت شاپور دوم ( كه تاريخ آغاز آن

--> ( 1 ) - اوزبيوس در Schoene ج 2 ص 185 . ( 2 ) - رجوع شود به فصل سوم . همهء تطبيقات هيرونيموس لازم نيست كه از روايت اصلى باشد ، امّا مهم‌ترين اين تطبيق‌ها با فاصلهء ميان پائيز 276 و پائيز 277 منطبق مىگردد . مراجعهء به اين كتاب را من باز مديون گوت‌شميد هستم و نيز بعضى توضيحات ممكن را دربارهء تاريخ اصل مانويان از روى مقتل مانى باز مديون او هستم . ( 3 ) - گزارش الياس نصيبينى نيز متضمّن چنين مطلبى است زيرا براى او اصلا سال سلطنتى تعيين نكرده است . سينسل نيز مدت سلطنت او را يك سال گفته است تا ماههائى را كه آگاثياس ذكر كرده و او حذف كرده داخل كند . اصلاح « چهار ماه » در متن سينسل دور از عقل سليم است .