تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
424
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
عمده با استفادهء بيشتر از منابع « 1 » سريانى و با مساعدتهايى كه گوتشميد به من كرده است اميدوارم كارهاى پرارزش سلف خود ، موردتمان « 2 » ، را در بعضى موارد اصلاح كنم و يا نتايج حاصل از آن را بيشتر تأييد كنم . بنا بر آخرين فرض ، در جاهائى كه گاهشمارى معمولى از روى سالهاى سلطنت پادشاهى كه هنوز بر تخت است عمل مىشود « 3 » ، سال سلطنت پادشاه با سال تقويم جارى برابر مىگردد و نخستين سال سلطنت يك پادشاه مطابق با همان سال تقويم كه او در آن به تخت نشسته است محسوب مىشود . در اين صورت نخستين سال سلطنت او با آخرين سال سلطنت پادشاه سابق يكى مىشود . طرز عمل تاريخگذارى درست از زمان قانون شاهى بابل قديم چنين بوده است كه سالى را كه در آن دو پادشاه سلطنت داشتهاند طبعا به حساب سلطنت پادشاه دوم بگذارند و آن را نخستين سال سلطنت او حساب كنند . اين طرز عمل را يعقوب رهاوى دانشمند و نيز الياس نصيبينى پيروى كردهاند . اما اين امر مانع از آن نمىشده است كه اگر سال آخر سلطنت پادشاهى نزديك به اتمام بوده به عنوان سال كامل از سالهاى سلطنت آن پادشاه حساب كنند ؛ حتى وقتى كه دربارهء ماندهء مختصر سال فترتى پيش نيامده باشد و پادشاه دوم در آخرين روزهاى آن سال به تخت نشسته باشد . ما به اين اندازه مطمئن نيستيم كه در فهرست شاهنامهء قديم ايرانى كه آگاثياس و مؤلفان عرب و فردوسى از آن گرفتهاند به طور مطرد همه جا چنين حساب مىشده
--> ( 1 ) - هنگامى كه هنوز به فكر اين تأليف نيفتاده بودم منتخباتى از كارهاى تاريخگذارى الياس نصيبينى ترتيب داده بودم . تحقيق منظّمى در اين نسخهء خطّى پرحجم مطالب بيشترى دربارهء گاهشمارى دورهء ساسانى به دست خواهد داد . ( 2 ) - « گاهشمارى ساسانيان » در گزارش جلسات آكادمى پادشاهى علوم مونيخ ، سال 1871 ، قسمت فلسفه و تاريخ ، ص 3 به بعد . ( 3 ) - در جاهاى ديگر طرز عمل طور ديگرى بوده است . مثلا در دولت رم در زندگى عامهء مردم سالها را از روى سال كنسولها ( آغاز آن اوّل ژانويه ) و يا از روى اينديكسيونها ( آغاز آن اول سپتامبر ) تعيين مىكردند .