تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
421
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
است كه در كتاب الياس نصيبينى آمده است ( نسخهء موزهء بريتانى 7197 ورق 11 ) و به طور كلّى با فهرست اوّلى خيلى مطابقت دارد « 1 » . الياس نصيبينى در جدولهاى تطبيقى خود با استفاده از تاريخگذارىهاى قديم نسطورى سال به سلطنت رسيدن هريك از پادشاهان را از روى تاريخ سلوكى نيز به دست مىدهد . در مقابل اين جدولها جدولهاى عربى فارسى است . از اين جدولها يا فهرستها مخصوصا فهرست ابن المقفّع را بايد نام برد كه آن را در كتاب سعيد بن البطريق و ابن قتيبه و حمزهء اصفهانى ( ص 14 به بعد ) مىبينيم « 2 » . پس از آن فهرست نسخهء خطّى سپرنگر ( شمارهء 30 ) است كه ارقام آن در طبرى نيز مذكور است و بعد فهرست يعقوبى است كه فقط سالهاى تمام را ذكر مىكند اما با قطع نظر از آن مطابقت زيادى با فهرست ابن المقفّع دارد و آنجا كه طبرى ارقام متعدد ذكر مىكند او رقمى را نقل مىكند كه حتى در نسخهء خطى سپرنگر هم نيست . دو جدول كه بيرونى از منابع خاصّ گرفته است و مستقلّ از ديگر منابع است ( ص 121 به بعد و 127 به بعد ) با فهرست ابن المقفّع شباهت زيادى دارد . اين جدولها ما را مخصوصا مطمئن مىسازد كه اين دانشمند نسخههائى را كه در دست داشته است به طور دلخواه تغيير نداده است . امّا برعكس آن ، جدول موبذ بهرام پسر مردانشاه چندان خوب نيست ( تاريخ حمزهء اصفهانى ص 27 به بعد ) ؛ زيرا اين جدول بدون تحرير تصنّعى به دست نيامده است و خودش مىگويد كه از بيست نسخهء خداينامه استفاده كرده است تا جدول « صحيح » خود را
--> فهرست آگاثياس موجود باشد . Chronog . synt ( در چاپ Schoene از اويزبيوس ص 96 ) با جدول سينسل ، حتى با بعضى اشتباهاتش ، مطابق است ، فقط پايان آن فرق دارد . ( 1 ) - با آنكه نسخه به ظاهر خيلى آسيبديده است هريك از ارقام آن درست است و اين امر يكى براى آن است كه دو متن عربى و سريانى را با هم ذكر كردهاند و ديگر آنكه سلطنت هر پادشاهى را از روى قانون بطلميوس جمع و محاسبه كردهاند . ارقامى كه ميخائيل سريانى و ابن العبرى به دست دادهاند از روى يعقوب رهاوى است اما هريك از اين ارقام را به طور دلبخواه تصحيح كردهاند و ارزشى ندارد . ( 2 ) - در اينجا نيز بايد چاپ گوتوالد را از روى نسخهء خطى ليدن و كتاب بيرونى و مجمل التواريخ تصحيح كرد .