برامكه مدّتى پس از مرگ ابن المقفّع روى كار آمده‌اند . گمان مىرود كه همهء اشخاص مذكور از كتاب سلف مشهور خود ( ابن المقفّع ) استفاده كرده‌اند . ما نمىتوانيم بگوئيم كه جزئيات و تفاصيل در كتب اين اشخاص به چه نحو بوده است ؛ و يا شايد بعضى از آنها از روايات غير ايرانى اخذ كرده‌اند « 1 » و يا بعضى از آنها چگونه داستانهاى على حده را كه بايستى در زبان پهلوى به مقدار زيادى موجود بوده باشد مورد استفاده قرار داده‌اند . و نيز عجالة روشن نيست كه طبرى قسمت عمدهء گزارشهاى ايرانى را كه در نسخهء مجهول المؤلّف سپرنگر هم نيست ( نسخهء شمارهء 30 ) از كجا آورده است . براى روشن كردن اين قسمت شايسته آن است كه ابتدا آنچه طبرى به طور مستقيم يا غير مستقيم از ابن المقفّع گرفته است كنار گذاشت . در اين صورت بادقّت كافى در سبك و مضمون مىتوان قدرى جلوتر از آن رفت كه من در تعليقات خود به آن اشاره كرده‌ام . از طرف ديگر بايد شاهنامه را به دقت در نظر آورد . آنچه در بيان تاريخ ايران در طبرى و منابع ديگر هست كه نه از ابن المقفّع سرچشمه گرفته و نه در شاهنامه آمده باشد شايان تحقيق خاصّى « 2 » است . با نگاه سطحى به شاهنامهء فردوسى ممكن است گفته شود كه فردوسى قسمتى از مطالب خود را از كتب پهلوى و قسمت ديگر را از دهن داستان‌سرايان آگاه

--> ( 1 ) - اين مطلب تا اندازه‌اى از آنجا تأييد مىگردد كه نه تنها طبرى و مؤلف نسخهء خطّى سپرنگر بلكه يعقوبى نيز تحرير عربى تاريخ سريانى يوليانوس را ( رجوع شود به شرح سلطنت شاپور دوم در فصل سوم ) به مناسبت تاريخ ايران در پيش چشم داشته‌اند ، در صورتى كه در كتاب ابن قتيبه و سعيد بن البطريق و ابن المقفّع اثرى از آن ديده نمىشود . ( 2 ) - نسخهء خطّى سپرنگر در چند موضع از موبد ابو جعفر زراتشت پسر احرار ( ؟ ) كه در زمان المعتصم خليفهء عباسى ( 833 - 842 م ) مىزيسته نقل مىكند . او اين شخص را در تاريخ ساسانيان به عنوان راوى آخرين جنگ مهرنرسى با روميان ( رجوع شود به شرح پادشاهى يزدگرد اوّل ) و به احتمال ( زيرا در اين قسمت نام او تحريف شده است ) به عنوان راوى در شرح اوضاع خانوادهء مهرنرسى ( رجوع شود به شرح سلطنت بهرام پنجم ) نام مىبرد . چون طبرى در مواضع مذكور عين همان گزارش‌ها را نقل مىكند بايد گفت كه هر دو مأخذ كتب مشتركى با ذكر نام راوى آن در دست داشته‌اند .