تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
294
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
نوجوانان . گويند هرمزد در آن وقت همهء كسانى را كه نامشان در ديوان ثبت بود و حضور داشتند سان ديد و شمارهء آن هفتاد هزار مرد جنگى شد . بهرام با سپاهيان خود شتابان روى به راه نهاد تا آنكه از هرى و باذغيس گذشت . شابه از آمدن بهرام آگاه نشد تا آنكه بهرام سپاه خود را در نزديكى او فرودآورد . پس از رسالتها « 1 » و جنگها كه ميانشان در پيوست بهرام شابه را با تيرى بكشت . گويند در ايران سه تن به تيراندازى نامور شدند . يكى تيراندازى ارشساتين « 2 » در جنگ ميان منوچهر و فراسيّات و ديگرى تيراندازى سوخرا در جنگ با تركان « 3 » و سوّمى تيراندازى بهرام در اين جنگ « 4 » . بهرام سپاه او را نابود ساخت و خود در جاى آن مقام كرد . پرموذه « 5 » پسر شابه كه همتاى پدرش بود بر سر او آمد . بهرام با او بجنگيد و او را بگريزانيد و در يكى از قلاع در حصار گرفت و چندان بر او تنگ گرفت كه ناچار سر فرودآورد و بهرام
--> ( 1 ) - اين رسالتها را هرمزد جزابزين عهدهدار بوده است و شرح آن را به تفصيل آورده است . ( 2 ) - ارش يا كىارش يا كوى ارشن مذكور در اوستا ( يشت 32 / 13 و 71 / 19 ) يكى است ( رجوع شود به ZDMG ج 32 ص 570 به بعد ) . كلمهء الحاقى ساتين ( و هرچه بتوان تلفّظ كرد ) در موضع جلوتر از اين در نسخهء سپرنگر نيز آمده است ؛ من نمىتوانم در آن باب توضيحى بدهم . ارش به عنوان كسى شناخته شده است كه فراسيات ( چنين است در بهترين نسخ عربى ، در پهلوى فراسياك و در اوستا Franrasjan ؛ فردوسى به جاى فراسياب ، « افراسياب » آورده است ) را به ضرب تيرى كه از روى همهء سرزمينها گذشته بود كشته است . در اين داستان بهرام چوبين به بسيارى از افسانههاى پهلوانى اشاره شده است . اين افسانهها در آن عصر همان شكلى را كه ما در شاهنامهء فردوسى مىبينيم يافته بود . جالب توجّه است كه كلمهء كىارش در موضعى از نسخهء سپرنگر به صورت كيرش درآمده و كورش ( Kyros ) شده است ؛ اين نام را مؤلّف از يكى از نوشتههاى يهودى مىشناخته است . ( 3 ) - رجوع شود به شرح حال فيروز پسر يزدگرد . ( 4 ) - كتابى در فنّ تيراندازى به بهرام نسبت دادهاند ( رجوع شود به الفهرست ص 314 س 2 ) . ( 5 ) - اين نام ظاهرا بايد قطعى باشد ( در شاهنامهء فردوسى نيز چنين است ) . امّا دينورى نام او را يرتگين و يا يلتگين آورده است ؛ گويا او اين نام را از روى نامهاى تركى زمان خودش كه به تگين ختم مىشده است از پيش خود تصحيح كرده است .