س 27 ) . او مردى دربارى بوده و در زبان عربى شاعرى « 1 » خوب به شمار مىآمده و يكى از نويسندگان بليغ درجهء اوّل زمان خود بوده است . ابن مقله وزير مشهور ( متوفّى در 939 م ) او را از جملهء ده تن از بلغاى درجهء اول شمرده است ( رجوع شود به الفهرست ص 126 ؛ و نيز مقايسه شود با مقدّمهء ابن خلدون ج 1 ص 65 ) . او البته كوشش داشته است كه ترجمهء تاريخ مملكت ايران را با ذوق معاصران خود سازگار سازد . امّا ما دلايل كافى در دست نداريم كه او در مطالب به عمد تغييرى داده و يا مواضع خطابى مآخذ اصلى خود را بيشتر توسعه داده و يا اساسا آن را به صورتى ديگر درآورده باشد . « 2 » انطباق عمدهء مطالب او با منابع ديگر مستقلّ از او ( مانند فردوسى ) ظنّ چنين تغيير و تبديلى را از جانب او از ميان مىبرد « 3 » . احتمال بسيار ضعيفى مىرود كه تمام كتاب ابن المقفّع در آينده پيدا شود ؛ امّا اخبارى كه مضمون آن از كتاب ابن المقفّع اقتباس شده است ممكن است در آينده مواضع متفرقهء اين كتاب را به تدريج با يكديگر مربوط كند . متأسفانه بيم آن مىرود كه اين مواضع فقط قسمتهاى خطابى آن باشد نه قسمتهاى متضمّن مطالب تاريخى آن ؛ از اين قبيل مواضع در كتاب عيون الاخبار ابن قتيبه ( متوفّى در 889 م ) پيدا مىشود . يكى از اين مواضع كه من دسترسى به آن را مديون فن روزن هستم ( از نسخهء خطى موزهء آسيائى سن پترسبورگ ) قسمت نسبة مفصّلى است دربارهء دوران آخر سلطنت

--> ( 1 ) - الفهرست ( ص 166 ) . ابو تمّام حتى در كتاب حماسهء خود چند شعر از او نقل كرده است ( ص 394 ) كه بيشتر جنبهء خطابى دارد تا شعرى . ( 2 ) - ابن المقفّع ممكن است براى رعايت احساسات دينى مسلمانان در بعضى جاها بعضى مطالب را مانند بيشتر مترجمان رقيق‌تر كرده باشد ؛ اما اين‌گونه تغييرات براى تاريخ ساسانيان حائز اهميت نيست . ( 3 ) - همين امر را مطابقت لفظى زياد ترجمهء كليله و دمنه ابن المقفّع با ترجمهء سريانى قديم‌تر آن نيز تأييد مىكند . ترجمهء قديمى سريانى اگرچه در بيان شيواتر است امّا از حيث معنى با اصل پهلوى مطابق است . اگر چاپى از كليله و دمنه ابن المقفّع كه بهتر و صحيح‌تر از چاپ دساسى باشد منتشر شود مطلب مذكور روشن‌تر خواهد شد .