[ خسرو و روميان ] گويند « 1 » ميان خسرو انوشروان و يختيانوس « 2 » قيصر روم آشتى و ترك جنگ بود . ميان يكى از مردم عرب به نام خالد « 3 » بن جبله كه يختيانوس او را بر عرب شام پادشاه كرده بود با مردى از لخم به نام منذر بن نعمان كه خسرو او را بر بلاد عمان و بحرين و يمامه تا طائف و ديگر قسمتهاى « 4 » حجاز و مردم آن امير كرده بود كينه و دشمنى بود . خالد بن جبله بر زمين منذر تاخت آورد و بسيارى از ياران او را بكشت و بسيارى از خواستهء او در ربود . منذر شكايت پيش خسرو برد و از او خواست كه نامه‌اى به قيصر روم بنويسد تا داد او را از خالد بگيرد . خسرو نامه‌اى به يختيانوس نوشت و پيمان آشتى و ترك جنگ را كه ميان ايشان بود يادآور شد و او را از آنچه به منذر ، كاردار او بر زمين عرب ، از خالد بن جبله ، كاردار قيصر بر عرب مملكت او ، رسيده بود بياگاهانيد و از او خواست كه به خالد دستور دهد تا هرچه از سرزمين منذر گرفته است به او بازگرداند و خونبهاى كسانى را كه از عرب كشته است بپردازد و داد منذر را از خالد بگيرد و اين كار را سبك نشمرد تا مبادا پيمان و آشتى كه ميان ايشان است شكسته شود . خسرو نامه‌هائى پياپى دربارهء دادخواهى منذر به يختيانوس نوشت ولى او اعتنائى بدان نكرد « 5 » . خسرو خود را آمادهء پيكار كرد و به مملكت يختيانوس حمله برد و شهرهاى دارا و رها ( ادسا ) و منبج و قنّسرين و

--> ( 1 ) - اين روايت موازى روايتى است كه در آغاز سلطنت انوشروان دربارهء جنگ او با روميان از اين پيش مذكور شد . خلاصهء آن را يعقوبى و دينورى نيز ذكر كرده‌اند ( مقايسه شود با مسعودى ج 2 ص 198 به بعد و فردوسى ص 1634 ) . ( 2 ) - يختيانوس تحريفى است از يوستينيانوس و ناشى است از اشتباه « س » با « خ » در كتابت پهلوى . ( 3 ) - واضح است كه اين نام از تلفّظ غلط كلمهء پهلوى ناشى شده است ؛ زيرا اين كلمه در پهلوى هم خالد خوانده مىشود و هم حارث . اين شخص ( پركپ ، جنگ ايران 1 / 2 ؛ 19 ؛ 28 و گث‌ها 11 / 4 و غيره ) همان است كه در روم از او به همان اندازه مىترسيدند كه از رقيب او منذر و همان است كه يوستين دوّم ساده‌لوح در خواب از او مىترسيد ( يوحنّاى افسوسى 2 / 3 ) . ( 4 ) - در اينجا باز نواحى را كه به طور غير مستقيم به اطاعت خسرو درآمده بودند بيش از حدّ بسط داده‌اند ( رجوع شود به زيرنويس 1 صفحهء 77 ، فصل سوّم ) . ( 5 ) - اين شرح مذاكرات پيش از شروع جنگ مجدد ميان دو دولت در سال 540 م دور از حقيقت نيست ، امّا خيلى يك‌طرفانه است .