تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
188
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
هم يكى شدند تا بر مملكت او تاخت آورند و براى غارت ارمنستان روى بدانجاى نهادند و از راهى هموار و آسان به آنجا رفتند . خسرو نخست ايشان را ناديده گرفت ، امّا پس از آنكه در آن بلاد متمكّن شدند سپاهى به سوى ايشان فرستاد تا با ايشان بجنگيدند و همه را نابود كردند بجز ده هزار تن كه گرفتار آمدند و به ايشان در آذربايگان و زمينهاى نزديك آن جاى داده شد . پيروز در ناحيهء صول والان بنائى از سنگ ساخته بود تا نگذارد كه آن اقوام بر بلاد او دست يابند . پسر او كواذ در آن نواحى بناهاى بسيار ديگرى ساخته بود . چون خسرو به پادشاهى رسيد بفرمود تا در ناحيهء صول از سنگهاى تراشيدهشده در گرگان شهرها و قلعهها و باروها و بناهاى بسيار بساختند تا براى مردم مملكت او پناهگاهى باشد و اگر دشمنى ناگهانى بر ايشان بتاخت بتوانند به آن بگريزند « 1 » . سنجبو « 2 » خاقان از همهء تركان دليرتر و
--> ( 1 ) - رجوع شود به زيرنويس شمارهء 2 ص 153 و مخصوصا به زيرنويس شمارهء 1 صفحهء 160 . از آن روى قلاع و استحكامات گرگان ، كه در اينجا نيز از آن نامى برده است ، با قلاع و استحكامات قفقاز ( رجوع شود به مطالب بعدى ) در اساس با هم اشتباه شدهاند - كسى سنگ را در گرگان نمىتراشد تا آن را در قفقاز در ساختمان به كار برد ! در گزارش بعدى نيز چنين است . دست سنجبو خاقان تا جاهاى دور دراز مىشده است امّا نه تا قفقاز . هدف حملات او قسمتى از خراسان بوده است كه براى دفاع از آن حتّى استحكاماتى در گرگان نيز بنا مىشده است . ( 2 ) - نام خاقان ترك است كه مناندر پروتكتور او را از روى گفتهء زمارخ ( ) سيلزيبولس مىنامد و از اينجا است كه اين املاء بر ديزابولس ترجيح داده شده است ؛ امّا جدا پنداشتن اين دو نام ، چنان كه سن مارتين ( در Lebeau ج 10 ص 178 ) كرده است ، مورد تأييد نتواند بود . شايد كلمهء Scaldoe يا Scultor كه كريپوس Corippus به كار برده است ( يوستين 390 / 3 ) تغيير شكلى از همين نام باشد ( در متن به جاى آن به نحو مضحكى كلمهء سلطان را گذاشتهاند ! ) . برخورد تركان و ايرانيان پس از اضمحلال دولت هيتال امكانپذير گشت ( رجوع شود به زيرنويس بعدى ) . سيلزيبول ( سنجبو ) در سال 569 و 570 م نيز به چنين لشكركشى دست زد و زمارخ ( فرستادهء رومى ) در آنجا بوده است . روميان پيوسته تركان را بر ضدّ ايرانيان تحريك مىكردهاند و اين يكى از اسباب جنگهاى بيست سالهء ميان ايران و روم گرديد .