تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
92
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
مملكت او بودند گرد آورد تا با شاپور و سپاه ايران بجنگد و عرب اين را فرصتى شمردند تا از شاپور ، كه آن همه از عرب كشته بود ، « 1 » انتقام بگيرند . بدين گونه صد و هفتاد هزار جنگجوى عرب بر لليانوس گرد آمدند . لليانوس يكى از پاتريسيوس ( بطريق ) هاى رومى را به نام يووينيانوس « 2 » بر اين گروه فرمانده كرد و آن را در مقدّمهء سپاه بفرستاد . لليانوس خود را به راه افتاد تا به سرزمين ايران درآمد . چون شاپور از بسيارى سپاه روم و عرب و خزر آگاه شد ، بترسيد و جاسوسانى بفرستاد تا خبر و شماره و اندازهء دليرى و تباهكارى ايشان را به او برسانند . امّا گفتههاى جاسوسان دربارهء لليانوس و سپاه او با هم راست نيامد . از اين روى شاپور لباس دگرگون كرد و با عدّهاى از معتمدان خود بيرون رفت تا لشكر ايشان را از نزديك ببيند . چون به لشكر يووينيانوس كه فرماندهء طلايهء سپاه لليانوس بود نزديك شد برخى از همراهان خود را بفرستاد تا خبرها بجويند و آن را به درستى به وى برسانند . روميان از كار ايشان آگاه شدند و ايشان را بگرفتند و پيش يووينيانوس بردند . كسى از ايشان به كارى كه براى آن آمده بود اقرار نكرد بجز يكتن كه قصّه را چنان كه بود بگفت و جايى را كه شاپور در آن بود به وى بنمود و از او خواست كه سپاهى با او بفرستد تا شاپور را به دست ايشان بدهد . چون يووينيانوس اين بشنيد يكى از نزديكترين كسان خود را به سوى شاپور بفرستاد تا او را بياگاهاند و بيم دهد . پس شاپور زود از آنجا به سوى لشكر خود رفت . آن عدّه از عرب كه در سپاه لليانوس بودند از او خواستند كه دستورى دهد تا با شاپور بجنگند . چون لليانوس دستورى داد آنان بر شاپور بتاختند و با او بجنگيدند و سپاه او بشكستند و كشتار سختى
--> ( 1 ) - طبيعى است كه اين مطلب بعدها بر اصل داستان افزوده شده است . دينورى حتّى مىگويد كه يوليان اين جنگ را براى انتقام مرگ ضيزن بپاكرده بود ( به تاريخ شاپور اوّل رجوع شود ) . ( 2 ) - شكل سريانى يوويانوس Jovianus است . ( به مجلّهء مذكور ص 263 مراجعه شود ) . شايد طبرى « بوسابوس » را كه بدون نقطه بوده است « يوسانوس » تلفّظ مىكرده است نه « بوبنيانوس » .