دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

99

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

بدنبال اين فتح عليرغم قساوتها و بيرحميهايى كه صورت گرفت ، ايرانيان تن به سازش با عثمانيان دادند . قرارداد صلح در 14 محرم 1049 / مه 1639 در سر پل ذهاب منعقد شد و نتيجهء آن ايجاد مرزهايى بود كه تا پايان امپراتورى صفوى برقرار ماند و اين مرزها به غير از بخش شمالى آن‌كه با پيروزى امپراتورى تزارهاى روس در سده دوازدهم / هيجدهم وضعيتى تازه در آنها پديد آمد ، تا به روزگار ما ادامه يافت . اين قرارداد صلح براى ايران نه‌تنها از دست دادن بغداد ، بلكه باخت كل سرزمين بين‌النهرين را درپى داشت . طرفين مفاد اين قرارداد را محترم شمردند و پس از آن جنگى درخور بين صفويان و عثمانيان درنگرفت . در درگيرى امارت‌نشينهاى كوچك ماوراى قفقاز ، مخصوصا دولتهاى گرجستان و امارت‌نشينهاى ديگرى كه منافع صفويان و عثمانيان در آنجا اصطكاك پيدا مىكردند چيزى عايد طرفين نشد . يادآور بايد شد كه شاه عباس اول نه‌تنها فتوحاتى در سرزمين گرجستان به انجام رسانيد ، بلكه شمار عظيمى از گرجيها را وارد ايران كرد و آنها در ارتباط با مسأله بازسازى سپاه ، وارد نيروهاى ايرانى شدند و گاهى به مقامات بالا و حتى عاليترين مناصب لشكرى و كشورى دست يافتند . گرجيها گرچه در سرزمين مادرى خويش سرسختانه پايبند اصول ملى خود ازجمله زبان و مذهب مسيحى ، حتى تحت حاكميت مسلمانان بودند ، ولى به سرعت در ايران به تحليل رفتند و دوشادوش ايرانيان و تركان ، سومين عنصر نژادى جامعه جديد ايران را شكل دادند . آنها از اين جهت با همسايگان ارمنى خود كه آنها نيز تحت قيمومت ايرانيان بودند ، تفاوت چشمگير داشتند . روابط شاه صفى با گرجستان را پيشتر در مسأله اعزام رستم خان حاكم اصفهان براى حكومت آنجا برنگريستيم . رستم خان مسلمان شده بود و تا زمانيكه به اين امر مهم گسيل شود ، كل ايام زندگى خود را در ايران گذرانده بود ؛ او در سال 1634 م . توانست طهمورث را شكست‌داده و قدرت را در تفليس به‌نام شاه در قبضه خود درآورد . پيروزيهاى او باعث شد تا اربابان ايمرتيا ، مينگيرلى و گورى حساب كار خود را بكنند و با اينكه به دولت عثمانى و حاكم آن متكى بودند ، مالك الرقابى شاه را بپذيرند . حتى طهمورث كه در آغاز از صحنه خارج‌شده ، ولى بعدها حاكم صفويان در كاخت را بر كنار كرده بود ، بالاخره تحت حمايت حكومت صفويان درآمد و حكومت او در كاخت از سوى صفويان تأييد شد تا رقيبى در مقابل رستم خان و قدرت روزافزون او باشد . كشمكش‌هاى بين اين دو نايب السلطنه يعنى رستم و طهمورث از گسترش باز نماند . ولى ابعاد جدى و خطرناكى به خود نگرفت . ازاينرو رستم خان كه تا زمان مرگش در سال 1658 م . در اين مقام بود توانست دوره‌اى از آرامش و صلح و بازسازى را در سرزمينش برقرار سازد ،