زمانمندى بودند كه در مرزهاى ايران و يا در آنسوى اين مرزها شكل گرفتند . ايران تا زمان ظهور صفويان ، شاهد ظهور حكومتى به اهميت امپراتورى عثمانى و يا امپراتورى مماليك مصر نبود . سلطنت صفويان بيش از دو سده ، نظام سياسى و سنت و فرهنگى كهن ايران را ادامه داد و در ميان ملك و ملت ويژگى و مفهوم بىنظيرى از ماهيت تاريخى را تسّرى بخشيد كه پاره‌اى از آن تا به روزگار ما كشيده شده است . شاخص‌هاى ويژه آن عبارت بودند از : احياى سنت سلطنت ، دست‌يابى به جغرافياى تاريخى ايران ، ايجاد ساختار نظامى و سياسى جديد ، گسترش مذهب تشيع در مقام مذهب رسمى كشور ، ايرانى كردن اسلام ايرانى ، ترقى و تعالى زبان فارسى در زمينهء سياسيات و ديوانيات در تاريخ جديد ايران ، توسعه و تحول فرهنگى خاص كه نقطه اوج آن در معمارى مجسم شد ( آثار آن هنوز هم قابل رؤيت است ) و نيز نتايج چشمگير در حيات فكرى ملت ايران . اهميت اين سلسله تنها در تاريخ ملى ايران خلاصه نمىشود : صفويان بودند كه ايران را وارد صحنه تاريخ جهانى كردند . برخوردها و درگيريهاى آنها با عثمانيان و پيگيرى سياست اتحاد با قدرتهاى غربى مفهوم جهانى داشت و در ارتباط مستقيم با تاريخ اروپاى غربى بود . زمينهء ظهور صفويان اين اسماعيل ، كه بود و چگونه توانست در ايران روزگار خويش تأثير بگذارد به‌گونه‌اى كه اين تأثير هنوز پس از گذشت قرون متمادى همچنان محسوس باشد ؟ شخصيت او براى مورخان مشكلاتى پديد آورده كه با ارجاع به زندگينامه و تراجم احوال او به قدر كافى مرتفع نمىشود . اين مشكلات مخصوصا هنگامىكه طايفه و تبار و فضاى غريب فرهنگى نشو و نماى او مورد اعتنا قرار مىگيرد ، دوچندان صراحت مىيابد و ملموس و قابل درك مىشود . پدر او شيخ حيدر و جدش جنيد از شخصيتهاى بىباك و نمايندگان بلندپرواز طريقت صفويه بودند ، طريقت گسترده‌اى كه مركز آن در اردبيل ، از نواحى ساحلى جنوب غربى درياى خزر ، قرار داشت . تاريخ نخستين اين طريقت تا حدودى با تاريخ ساير فرق اسلامى فرق مىكرد « 1 » ، ولى تحول و توسعه سياسى ايام اوج و عروج آن ، بىنظير و شگفت‌انگيز بود . اين طريقت با نام مؤسس آن شيخ صفى الدّين اسحاق پيوند خورد كه دوران زندگى او ( 735 - 650 / 1334 - 1252 ) دقيقا با

--> ( 1 ) - نگاه كنيد به كيسلينگ ، " Aus der Geschichte des chalvetijje - Ordens " : در جدول شماره 1 كيسلينگ رابطه بين صفويه و ساير طريقت‌ها بررسى شده است .