دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
77
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
درخور شد . درواقع پس از قتل حمزه ميرزا ، جلوس عباس ميرزا به تخت سلطنت مسجل گرديد . امراى شاملو و استاجلو در دربار پس از مرگ حمزه ميرزا بر سر راه جلوس عباس ميرزا فرزند ديگر شاه ، مانعتراشى كردند و مدعى وليعهدى برادر كهتر او ابو طالب ميرزا ( متولد 1574 م . ) شدند . اين اقدام عواقبى در خراسان داشت چون در اين ايام قدرت ، ديگر در دست عليقلى خان شاملو حاكم هرات نبود ، بلكه بدست حاكم جديد مشهد ، مرشد قليخان استاجلو افتاده بود و عباس ميرزا را در مشهد زير بال خود گرفته بود . او در اين ايام نقشههايى را طرحافكنى كرد كه بسيار جاهطلبانهتر از نقشه حاكم هرات در سال 989 / 1581 و شورش او عليه حكومت مركزى بود . مرشد قليخان با درايت تمام توانست حمايت بعضى از سركردگان تركمان را در خراسان جلب كند . افزونبراين ، اعلام وفادارى به عباس ميرزا از نواحى ديگر ايران هم انجام شد . زمانيكه شاه پايتخت را همراه وليعهد و ملازمان نظامىاش ترك گفت ، مرشد قليخان در معيت عباس ميرزا و محافظينى معدود كه بيشاز چند صد نفر سواره نبودند ، به قزوين راند تا شاه موردنظر خود را به جاى پدر بنشاند . زمانيكه عباس ميرزا در 16 اكتبر 1587 در قزوين به تخت شاهى جلوس كرد ، پنجمين شاه سلسله صفوى شد . محمد خدابنده حتى پس از بازگشت به پايتخت ، نتوانست با غاصب تاج و تخت درافتد . او چندى را در قزوين گذراند ، ولى چندى برنيامد كه از دربار رانده شد و دليل آن هم شايد تلاش او در بازپسگيرى تاج و تخت باشد . او كه جريان وقايع را پذيرفته بود ، با ابو طالب ميرزا به الموت برده شد ، يعنى جايى كه قبلا فرزند او طهماسپ ميرزا تحتنظر بود : گفته شده كه هرسه نفر را نابينا كردند . ولى طبق گزارش اسكندر منشى ، نواب سكندرشأن ، يعنى محمد خدابنده ، در نهمين سال سلطنت عباس « 1 » در قزوين درگذشت ( بين 21 ژوئيه 1595 م . و 10 ژوئيه 1596 م . ) و اگر قضيه زندانى شدن او را بپذيريم ، اسارت ظاهرا چندان طولانى نبوده است . عباس اوّل مرشد قليخان استاجلو را كه از طرف شاه عباس وكيل ديوان عالى شده بود ، انتظار اين بود كه اين حاكم شانزدهساله دست او را در كارها باز بگذارد . ولى اين اميد بسرعت تبديل به يأس شد . ديرى نگذشت كه آشكار شد اقداماتى كه حكومت جديد اتخاذ مىكند ، نشان از خود شاه جوان دارد .
--> ( 1 ) - اسكندر منشى ، ترجمه سيورى ، ص 692 .