امروزه فقط با تصاوير نسخه‌اى شهرت دارد كه پيشتر ذكرش گذشت . شاگرد او ، صادقىبيك نخستين متخصص طراحى پيكره بود كه « هزار چهره عجيب نقش زد » و در سال 1569 م . كتابدار شاه شد . او از ايل افشار ، يكى از ايلات مهم تركمان ، و جنگاورى نام‌آور بود ولى بدمزاج و تندخو و تنگ‌حوصله بود و هميشه با ياران بدسلوكى مىكرد و به همين دليل موقعيت خود را از دست داد اما تا آخر ايام حيات مواجب كتابدارى از ديوان اعلى مىگرفت « 1 » . چند طراحى پيكره‌اى رنگين جذاب ولى كم‌پرداخت ، موجود در كتابخانه ملى « 2 » پاريس به دو منسوب است ( ضميمه نسخ فارسى ، 1171 ) و اين پيكره‌ها از آن پسران و دختران جوان است . چندتا از اين طراحيها در « مرقع معروف امير بخارا » موجود در كتابخانه پىير پانت مورگان ( نسخه 386 ) است « 3 » : در ميان اين طراحيها ، طرحى از مردى جوان وجود دارد با دستار رنگين اين دوره در حوالى سال 1590 م . كه حالات او پيچيده‌تر از طرحهاى موجود در سده يازدهم / هفدهم است . بنابراين آغاز سلطنت شاه عباس اول دوره‌اى از برترى نگارگرى مستقل و يا طراحى مستقل از تصاوير نسخ خطى است . درواقع در پاره نخستين سلطنت وى بعضى از نسخ برجسته توليد شده ، همچون دول‌رانى خضر خان از امير خسرو دهلوى به سال 1596 م . ( كتابخانه بريتانيا ، ضميمه 776 ) « 4 » كه سايه‌نماى مسطح پيكره‌ها تداوم سنت ظريف محمدى را نشان مىدهد . اين نسخه را بايد يك نسخه ايالتى دانست چون يكى از كاتبان آن از اهالى لاهيجان شهر عمده گيلان بوده است ؛ اين نسخه تا حدودى نگرهء تركى دارد و احتمالا به نواحى مورد اختلاف شمال غرب ايران در اين روزگار متعلق است . بعدها پس از انتقال پايتخت به اصفهان و استقرار شاه در مقام رهبر بزرگ ملى در آنجا ، ذوق و سليقه شخصى او در سبك نگارگرى نيمه دوم سلطنت وى چهره نمود ؛ اين مسأله در نسخ شعر مورخ 1613 م . موجود در نگارخانه والترز در بالتيمور « 5 » و خمسه نظامى سال‌هاى 26 - 1605 م . محفوظ در كتابخانه ملى پاريس ( ضميمه نسخ فارسى ، 1980 م . ) « 6 » ديده مىشود . پيكره‌ها هنوز وقار قابل‌ملاحظه‌اى دارند ولى حالات آنها بسيار طبيعى است و تصنع كمترى دارند و بيشتر تحت‌تأثير حالات زندگىاند ؛ و بالعكس ، منظره و فضاى معمارى آن ساده‌گرا و قراردادى است ؛

--> ( 1 ) - همان منبع ، ص 142 . در مورد ارزيابى تازه از روى نگاه كنيد به : ولش Artists of the Shah . ( 2 ) - سچوكين ، نسخ خطى شاه عباس ، تصاوير XXXIb , XXXb , XXLX , XXVii , XXVI . ( 3 ) - مارتين نقاشى نگارگرى ، جلد 2 ، تصاوير 1 - 150 . گروبه ، The Classical Style ، تصاوير 9 - 87 . ( 4 ) - سچوكين ، نسخ خطى شاه عباس ، تصوير IX . ( 5 ) - گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ، ص 165 . ( 6 ) - سچوكين ، نسخ خطى شاه عباس ، ص 195 ، تصاوير XLVI - XLViii .