صفوى « 1 » . بهزاد اهل هرات بود و درهمانجا در سال 942 / 6 - 1935 در پاره پيشين سلطنت شاه طهماسپ درگذشت و گويا براى شاه طهماسپ هم خمسه نظامى را با نگاره‌هايى چند مزين ساخت « 2 » . از اينها گذشته ، شواهد متقنى موجود است كه نشان مىدهد مكتب نقاشى هرات با سبكى نسبتا موزونتر و متعادلتر از سبك تبريز ادامه يافته است . احتمالا پس از سال 1528 م . بقيه هنرمندان هرات به دربار شيبانيان در بخارا برده شده‌اند و در آنجا سنت نقاشى بهزاد را در نيمه دوم سده دهم / شانزدهم ادامه داده‌اند . نسخه‌هايى به خط خطاطان هرات و نگاره‌هايى به سبك هرات از دوره پيش از اين تاريخ موجود است . بوستان سعدى كه على الحسينى آن را در سال 1519 م . در هرات كتابت كرده و اكنون در موزه هنر تركى و اسلامى استانبول ( شماره 1019 ) محفوظ است « 3 » و حال آنكه بعضى از نگاره‌هاى خمسه امير خسرو دهلوى كه علاء الدين محمد خوشنويس هراتى آن را در سال 1503 م . در بلخ استنساخ كرده ، كنده شده و امروزه در موزه متروپوليتن « 4 » و لوور « 5 » موجود است و اينها را مىتوان به مكتب هرات حدود سال 926 / 1520 نسبت داد . كمى پس از اين تاريخ يعنى در سال 929 / 1523 نخستين نسخه مصور شناخته شده مكتب بخارا يعنى مهر و مشترى عصّار پديد آمد كه در نگارخانه فرير واشنگتن محفوظ است « 6 » . انتقال از نخستين گروه نگاره‌ها به چهارمين آنها در كتاب عصّار مستقيما صورت گرفته است ؛ ولى نسخه مهر و مشترى از نظر كيفيت طرح و طراحى در حد بسيار عالى است . در هردو گروه نگاره‌ها براى فضاى پيكره‌ها از منظره‌اى بسيار ساده استفاده شده و حتى پيكره‌هاى ريز هم حالت انسانى و رقت‌انگيز را كه در سبك دربار صفوى ناشناخته بود ، جلوه‌گر مىسازند و در آنها به توازن و تزيين و درخشندگى توجهى خاص شده است . سنت مكتب نقاشى هرات بهزاد نابتر و خالص‌تر است و احساس درون را بازنمايى مىكند و كاملترين بيان هنر نگارگرى ايران و حتى جاهاى ديگر را در خود دارد . هنگامىكه اين سنت انسجام بينش خود را از دست داد . ( چنانچه در بخارا رخ داد ) آئينه‌اى شد براى انعكاس سبك كهن و حرارت بداعت و هويت خود را از كف داد .

--> ( 1 ) - اين اطلاعات راگ . هرمان كه محتواى نامه نامى ، را بررسىكرده و نشان‌داده كه همه آنها ازجمله آثار دوره حسين بايقرا همان تاريخ 928 / 1522 را دارند ، از رساله دكتراى انتشار نيافتهء پل لافت گرفته است . ( 2 ) - قاضى احمد ، ص 135 . ( 3 ) - چيگ ، كاتالوگو ، ص 70 ، شماره 10 ، تصاوير XVI , XV . ( 4 ) - سچوكين ، نسخ خطى صفوى ، ص 56 ، شماره 7 ، در جايى كه اين نگاره‌ها به تبريز نسبت داده شده ، 7 - 1525 م . ؛ مارتى و وىور ، جلد 1 ، تصاوير LXIX , LVII ، ساكيسيان La miniature Persane ، تصوير 110 . ( 5 ) - سچوكين ، Les miniature Persanes ; Musee NationaL du Louver ، تصاوير VII , VI ( 6 ) - گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ، ص 149 و هنر كتاب‌آرايى ، تصاوير LXXT , LXXII .