دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

392

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

مربوط مىسازد ، در بين قاليهاى پرده‌نما طراز و برجستگى ويژه‌اى دارد . علاوه بر نمونه مصور ( عكس 14 ) دو قاليچه پرده‌نماى كوچك شبيه نمونه مذكور نيز در ارتباط با آن موجود است و در واقع بقاياى يك قالى بزرگ است و سه تخته قالى در برلين ، واشنگتن و كپنهاك با نقش اژدها و ققنوس در ترنج ميانى و پيچكهاى ظريف گل بر روى زمينه محفوظ است ؛ سه قالى اخير را قاليهاى « پادشاهى » مىنامند چون كتيبه‌اى با اين عنوان روى قاليچه برلين آمده است . « 1 » طرحهاى اين قاليچه‌هاى پرده‌نما حاوى ترنجهاى بيضىشكل با قابهاى متقاطع و لچكيها و نقشمايه‌هاى فرعى دوره نخستين صفوى است . حاشيه‌هايى از ترنجهاى متناوب و چندبرگيها آن را مرزبندى كرده است . علاوه بر قاليهاى پرده‌نماى پيكره‌اى ، گروه فرعى متباينى هم با طرح كاملا گياهى موجود است . اين قاليها شامل يك قالى كامل در مونيخ و نيمچه قالى در واشنگتن جزو وسايل شاه سيگيسموند سوم واساى لهستان است . مسلم است كه اينها دو تخته قالى بوده‌اند كه سيگيسموند بوسيله صفر موراتوويچ ( Sefer Muratowics ) ، در سال 1601 م . سفارش بافت آن را به كاشان داده است . در يك سياهه به تاريخ 12 سپتامبر 1602 م . فهرستى از چندين جفت قالى و پول پنج تاج براى اجراى نشانهاى خانوادگى سلطنتى آمده است « 2 » . هنگام ازدواج پرنسس آناكاترينا كونستانزاى لهستانى دختر سيگيسموند سوم با الكتور پالاتين فيليپ ويلهلم ، مقدار نامعلومى از قالىها در سال 1642 م . به‌عنوان جهيزيه در اختيار خاندان ويتلزباخ قرار گرفت . در ميان اين جهيزيه بىترديد قالى پرده‌نمائى مزين به نشان خانوادگى و احتمالا ساير قاليچه‌هاى پرده‌نما و قاليهاى « لهستانى » كه امروز ، در مونيخ است ، وجود داشته است . قاليهاى سفيران نشانى از تحولات سبك‌شناختى قاليهاى پرده‌نما در حوالى سال 1600 م . است . در آنها مىتوان طرحى ساده شده و درعين‌حال خشن را مشاهده كرد كه شبيه قاليهاى پرده‌نما است . و مخصوصا از نظر پيچكهاى زمينه و گلهاى درشت و برگهاى نوك‌تيز با قاليهاى پادشاهان يكسان است . اينها نشان مىدهد كه قاليهاى پيكره‌اى ( طرح انسانى ) تاريخ در نيمه پسين سده شانزدهم دارد - جز قاليچه‌اى پرده‌نما در موزه لوور كه نشاندهنده بهرام‌گور و كشته شدن اژدها بدست او و نيز قاليچه‌اى در مجموعه تايسن ( Thyssen ) در كاخ روهونچ ( Rohoncz ) در لوگانو با نقش مكرر ترنج‌ها ، چند برگيها و لچكيها . هنگامىكه اينها را با قاليهاى طرح شكارگاه مقايسه كنيم بايد در نظر داشت كه قاليچه پرده‌نما به دلايل فنى و از حيث لطافت طرح نتوانست به پاى قالى دستبافت

--> ( 1 ) - SPA ، لوحه B 1268 . ( 2 ) - فانكوفسكى ، ص 152 .