مختصر است . فقط در آثار ابن عربى و ملاصدرا و مكاتب آنهاست كه اين مسائل بطور مشبع به بحث گرفته شده است . عالم ميانى خيال يا « عالم مثال » كه او برزخ مىنامد و عالم صور معلقه ، جاى وقايع آخرت است كه در قرآن كريم توصيف شده است . برزخ جائى است كه داورى اخروى فىالواقع در آن صورت مىگيرد چون اين عالم واقعى است و هيچ نوع مرتبه وجود ندارد . اين جهان ، جهانى است كه نه‌تنها داراى صورت بلكه ماده هم هست و ضمنا لطيف و ملكوتى هم هست . ازاينرو انسان داراى يك جسم لطيف و يا به تعبير نظريه هرمسى غرب ، جسم مثالى است . ملاصدرا در حاشيه بر حكمت اشراق اظهار مىدارد كه اين مسأله را مشائينى چون ابن سينا و متكلمانى چون غزالى حل نكردند . يكى اين مسأله را فقط از راه معاد روحانى قابل حل دانست و ديگرى به معاد جسمانى معتقد شد بدون اينكه بتواند بر آن حجتى قاطع عرضه كند . ملاصدرا اين بن‌بست را درنورديد و توانست معاد جسمانى را برطبق تعاليم قرآنى و با پيش كشيدن جهان برزخ كه انسان در آن پس از مرگ برانگيخته مىشود ( نه به‌گونه نفس تجزيه‌شده ، بلكه به صورت وجود كاملى كه داراى جسم لطيف هم هست ) حل‌وفصل نمايد . ملاصدرا مضمون جهان پس از مرگ را گسترش داد و نفس و معاد را در آنسوى عالم مثال در مراتب والاى وجود و بالاخره در مقابل خود باريتعالى قرار داد . او علم النفس را شاخه‌اى از الهيات ناميد نه مثل مشائيان شاخه‌اى از طبيعيات ، و علم النفس سنجيده‌اى برپا كرد كه با مرتبه آغازين انسان شروع مىشود و با سعادت و رستگارى غائى در آنسوى زندگى دنيوى خاتمه مىيابد . او در اين قلمرو همچون قلمرو متافيزيك ، در تعليماتى كه طبيعتا بىزمان و پايدار و ابدى است ، نبوغى درخور نشان داده است . ملاصدرا شاگردان چندى تربيت كرد كه از آنها دو نفر يعنى ملا محسن فيض كاشانى و مولانا عبد الرزاق لاهيجى ازجمله فرهيختگان دوره صفوى بودند كه در پائين بررسى خواهند شد . شاگردان ديگر او چندان شهرتى ندارند ولى افرادى معتبر بودند همچون شيخ حسين تنكابنى كه پس از ملاصدرا مكتب او را ادامه داد ، آقاجانى مازندرانى مولف شرحى مفصل بر قبسات ميرداماد ، و ميرزا محمد صادق كاشانى كه براى تبليغ تعاليم ملاصدرا به هند رهسپار شد . تعاليم ملاصدرا در ايران كمى پس از فوت او به دليل اوضاع و احوال دشوار ، دنبال نشد . امّا يك قرن بعد افرادى چون ميرزا محمد صادق اردستانى تعاليم او را زنده كردند و در اوايل دوره قاجار ملا على نورى با تبعيت از شاگرد او حاج ملا هادى سبزوارى ، مكتب ملاصدرا را مكتب محورى حكمت ايران قرار داد .