دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

253

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

اوت 1636 م . پس از گذشتن از روسيه از راه ولگا به هشتر خان و از آنجا با گذشتن از درياى خزر كه در نزديكى دربند كشتىشان شكسته شد ، به اصفهان آمدند . دوك هلشتاين درصدد بود تا مقدار قابل توجهى از ابريشم ايران را از طريق روسيه وارد سرزمين خود كند . او در اين اقدام كاملا ناكام ماند چون روسها مانع‌تراشى كردند و هيأت او نالايق بود و ايرانيان چندان كمك نكردند و كمپانيهاى هلند و انگليس هم به دشمنى برخاستند . مدير و مشابر دوك نيكولاس اورشى ( اولئاريوس ) با تبانى ارمنيان ابريشم زيادى خريد تا موجب كمبود و بالا رفتن قيمت آن شود . هيأت آنها پس از نزاع با سفير هندى در اصفهان و بدون توجه به تشريفات ايرانى ، دست‌خالى و با خفت زياد ايران را ترك گفتند . مقامات كمپانى متحد هند شرقى هلندى بر اثر تحليل چندساله منابع مالى و امكانات و اعمال كلّاشانه بعضى از مديران ، درباتاويا تلاشى سخت به كار بستند تا سلطه خود را بر نمايندگى خود در ايران نگهدارند و بار ديگر در مقابل ايرانيان بدان صحه بگذارند . آنها مىكوشيدند قيمت واردات هلند را به ايران افزايش دهند و از قيمت ابريشم بكاهند و فروش امتعه هند و ساير اجناس هند شرقى را بالا ببرند و از كاهش كيفيت و محموله‌هاى ابريشم جلوگيرى نمايند . تاريخ آتى روابط بين كمپانى هند شرقى هلند و مقامات ايران در اين خلاصه شده بود كه هلنديها هميشه فروش امتعه صادراتى خود به ايران را بالا مىبردند و خريد خود را از ابريشم كاهش مىدادند و عدم تعادل حاصل تجارى را با پول نقد پائين مىآوردند . اين سياست اهميت دوچندان داشت چون ژاپنىها بطور روزافزونى صدور طلا ، نقره و مس را كه هلنديان براى تأمين پول نقد شديدا بدان نيازمند بودند ، محدود كردند . ايرانيان كه موازنه تجارتشان را مدنظر داشتند و از جريان پول نقد به خارج از كشور جلوگيرى مىكردند ، درصدد برآمدند تا كمپانى هلند را وادار به خريد دست‌كم 300 بار ابريشم در سال بكنند . اين گرايشهاى متفاوت موجب تنش در روابط شد و به اقدامات نسبتا دو طرفه انجاميد . سفير هلند در اصفهان در سال 1644 م . خود را مغبون يافت و وقتى راه‌حلى براى رفع اختلافات پيدا نشد ، هلنديها بندرعباس و يك سال بعد جزيره كيش را به توپ بستند . آنها موقتا به شرايط بهترى دست يافتند . هيأت سياسى سال 1647 م . چندان رضايتبخش نبود و نتيجه‌اى نداشت و هلند براى يك عمل خصمانه ديگر مهيا شد ولى وقتى كه فهميد كمپانى انگليس از اين عمليات هلند به نفع خود استفاده مىكند ، دست از دشمنى كشيد . يهان كونائوس ( Johan Cunaeus ) در سال 1651 در رأس هيأتى وارد شد تا اختلافات مهم طرفين و مسأله خريد و فروش ابريشم را حل‌وفصل كند بين طرفين توافقنامه‌اى براى سالانه 300 بار و هربار به قيمت 48 تومان مورد پذيرش قرار گرفت .