در تجارت خود سود كلانى خواهند برد ، خطر كمى محموله‌هاى آنها را تهديد خواهد كرد و در زمان صرفه‌جوئى خواهند نمود . » اين سياست ادامه يافت و محموله‌ها عامل عمده‌اى در تجارت ايران بود و اين وضعيت تا نخستين جنگ انگليس و هلند در سال 1652 م . طول كشيد و در اين جنگ هلنديها شش فروند كشتى انگليس را در هرمز نابود كردند . پس از آن كشتىرانى انگليس تا دهه 1680 م . اعتبار خود را از دست داد و در اين زمان بار ديگر احيا شد . اين قضيه كه همزمان با اختلافات كمپانى هلند با ايرانيان بود و به اشغال موقت قشم توسط آنها در سال 1684 م . انجاميد و در حمل‌ونقل بار وقفه‌اى ايجاد كرد ، اعتبار آن‌را در ايران افزايش داد . چارلز لاكير ( Charles Lockyer ) در اوايل سده هيجدهم با كمى مبالغه اعتقاد داشت : « آنطور كه من در موقع سفر از ايران به سورات در اواخر اكتبر و نوامبر متوجه شدم ، بخش اعظم سرمايه كمپانى انگليس ، كشتىهاى محكمى است كه در اين گوشه از جهان به كار گرفته شده است . » و ارزش هركدام از آنها را دو تا سيصد هزار پوند ارزيابى كرده است . « 1 » اين كشتىها حامل اجناسى بودند كه در هند و يا جاهاى ديگر براى ارسال به ايران و يا بصره خريدارى شده بود . اين تجارت مستقيم از دهه سال 1630 م . براثر امنيت حاصله ، كمابيش تا اقدامات راهزنانه اعراب مسقط در اواخر سده هفدهم ، رشدى درخور يافت . كاهش تجارت راههاى خشكى بين هند و ايران در دهه 1640 م . براثر خصومتهاى قندهار بر رشد تجارت راههاى دريائى افزود ، چون بيشتر اين تجارت به راههاى قديمى برنمىگشت . كشتىهاى انگليسى شكر و پارچه و كشتىهاى هلندى علاوه‌براين اجناس ، ادويه و مس هم حمل‌ونقل مىكردند . سهم هلند از تجارت ايران بيشتر از سهم انگليس و متناسب با امكانات زياد آنها و حضورشان در شرق قرن هفدهم بود . هلنديها نيز به صدور ابريشم علاقه داشتند و نخستين محموله آنها در سال 1626 م . ، 352 بار بود . بنابراين در دهه سال 1620 م . سالانه 1200 بار و در دهه 1630 م . بين 800 تا 1000 بار صادرات داشتند . آنها در دهه 1640 م . چون بيش‌از امكاناتشان متعهد شده بودند از احتياجات و ملزومات خود كم كردند و همچون تجار انگليس سالانه فقط 200 تا 300 بار خريدارى نمودند . در اوايل دهه 1630 م . به نظر مىرسيد كه رقيب ديگرى براى ابريشم ايران وارد ميدان شده است . اين رقيب ، دوك هلشتاين بود كه هيأت سياسى او نخستين‌بار هامبورگ را در اكتبر 1633 م . ترك كرد و از راه مسكو كه در آنجا با مشكلاتى مواجه شدند ، به ايران وارد و سپس به هامبورگ بازگشتند . بارديگر در اكتبر 1635 م . راهى ايران شدند و در

--> ( 1 ) - لاكير ، ص 251 .