بيش‌از اينها با شما دادوستد كنيم تا ملت شما مجبور نباشد براى خريد پارچه و فروش ابريشم به حلب برود بلكه اين معاملات در مملكت و خانه خودشان براى آنها بهتر و ارزانتر خواهد بود . « 1 » » هدف از اين پيشنهاد و معامله كاملا روشن بود و چيزى نبود جز « برگرداندن مسير تجارت بين ايران و حلب كه صدها سال ادامه داشت و هزاران سال بود كه ايرانيان مقدار زيادى از ابريشم ايالت گيلان را خريدارى و از آنجا به حلب مىبردند و به‌جاى آن پارچه و ساير اجناس اروپائى مىخريدند و پارچه را به ايران مىآوردند و بالاخره در محدوده كمپانى هند شرقى مصرف مىكردند . « 2 » » اين تمهيدات كمپانى هند شرقى انگليس منافع ارمنيان را به مخاطره افكند و آنها در مقابل آن شديدا واكنش نشان دادند چون اصلا آمادگى ورود به چنين معامله‌اى را با شرايطى كه نوعى خودكشى بازرگانى برآن مترتب بود ، نداشتند . آنها جواب دادند « ديوانه نيستيم كه به‌جاى بردن ابريشم به حلب كه در آنجا خريداران انگليسى ، فرانسوى ونيزى و هلندى منتظر خريد آن هستند ، آن‌را به اصفهان حمل كنيم ؛ اگر نتوانيم آن‌را به پول نقد نزديك سازيم ، بهرحال پاره‌اى پول ، پارچه ، قرمزدانه ، كهربا ، مرجان و يا مرواريد مصنوعى منتظر آن است ؛ پس خودمان آن‌را به اروپا مىبريم ؛ ولى اگر آن‌را به اصفهان منتقل كنيم خريدارش فقط شما خواهيد بود و شما هر قيمتى كه پيشنهاد بكنيد ما به ناچار بايد آن‌را بپذيريم و به شما بفروشيم و درعوض پارچه‌اى را كه شما از انگلستان وارد كرده‌ايد بهر قيمتى كه شما تعيين بكنيد ، بخريم . « 3 » » ازاينرو طرح جاه‌طلبانه تغيير جهت مسير تجارت ابريشم و پارچه بار ديگر با ناكامى همراه شد . راههاى خشكى در چالش با راههاى دريائى مقاومت كرد . تجارب كمپانى هند شرقى اهميت پول نقد را براى تجار اروپائى در شرق كاهش داد و استوارى الگوى سنتى بدست بازرگانان و واسطه‌هاى محلى و همبستگى نزديك تجارت پارچه و ابريشم نقشى قاطع ايفا كرد . هرچند كمپانى انگليس در تحصيل پايگاهى محكم در راه تجارى شمالى ايران با ناكامى مواجه شد ، ولى در جنوب به موفقيتى بيشتر دست يافت ، گواينكه ارزيابى ميزان آن به دليل سياست و حمايت رسمى مشكل است و حتى معلوم نيست كه ابتكار عمل تجار كمپانى در تجارت با هند و ايران تا چه ميزان بوده است . ادوارد كنوك نخستين مديرعامل آن تلاش كرد تا تجار محلى را به استفاده از كشتىهاى شركت وادار سازد و به آنها خاطرنشان كرد كه بدين‌ترتيب « آنها

--> ( 1 ) - I . O . ، 92 / 3 / E . از كمپانى هند شرقى به پنج بازرگان ، 3 ژانويه 4 - 1693 م . ( 2 ) - I . O . ، 92 / 3 / E . ازكمپانى هند شرقى به ايران ، 3 ژوئن 4 - 1693 م . ( 3 ) - I . O . ، 6417 / 33 / 3 / E ، از اصفهان به كمپانى هند شرقى ، 15 ژوئيه 1697 م .