عسس‌هاى بازار نظم و نسق خاصى در نظارت بر كيفيت و قيمت اجناس عمومى اعمال مىكردند . مقام و منزلت مأموران حقوقى و بومى بالا رفت . استقرار راهداران در راهها كه بايد عوارض از تجار مىگرفتند ، امنيت جاده‌ها را افزايش داد . براى بهبود وضع تشكيلات ديوانى اقداماتى صورت گرفت و ديگر مسئوليت مأموران بدون اثرات سودمند آنان بر تجارت نبود . البته هيچكدام از اين تصميمات ، نوآورى برشمرده نمىشد ، چون سابقا در ايران و جاهاى ديگر مخصوصا تركيه عثمانى اعمال شده بود ؛ امّا اين اقدامات بطوركلى در جريان اقتصاد مملكت تأثيرى مفيد و مثبت داشت . شايد حياتىترين يارى شاه عباس به اقتصاد ايران ، در درازمدت ، وارد كردن ارمنيان به ايران باشد . در تاريخ ايران در خصوص نقل و انتقال جمعيت و يا گروههايى از هنرورزان پيشينه‌هايى وجود داشت . تيمور براى ساخت و پرداخت سمرقند گروههايى از صاحبان حرف را بدانجا كوچاند و سلطان سليم و سلطان سليمان در كوچاندن مردم و اسكان آنها در جاهاى موردنياز لحظه‌اى درنگ نكردند . شاه عباس به منظور اجراى سياست « زمين سوخته » خود در مقابل تركان مهاجم در سالهاى 1604 م . و 1608 م . بالاجبار هزاران نفر از ارمنيان مرزهاى شمال غرب تركيه را از زادگاههايشان كوچاند . هزاران نفر از آنها را در گيلان و مازندران جاى داد تا صنعت توليد ابريشم را رونق بخشند . تعدادى هم بر اثر آب‌وهواى نامناسب كه با مزاجشان سازگار نبود ، جان باختند . تعدادى را هم در اطراف اصفهان جاى داد تا اراضى حاصلخيز آنجا را كشت كنند و گروهى را هم در آذربايجان ، دور از مرز تركيه ، و يا در كردستان جايگزين كردند . پاره‌اى از آنها به گرجستان و يا غرب در تركيه فرار كردند . گروه قابل توجهى كه به امر تجارت مشغول بودند در بخشى از اصفهان جايگزين شدند و در آنجا فرصت يافتند تا جامعه مستقل و متمايز خود را در جلفاى جديد ، در اطراف زاينده‌رود ، مستقر سازند و در اعمال مذهبى و آداب‌ورسوم ملى خود آزاد باشند و حاكمى به انتخاب خود از ارمنيان اختيار كنند . شاه عباس كه از سوء رفتار تجار ايرانى متضرر شده بود « 1 » ، تصميم گرفت از جامعه ارمنيان به نفع خود بهره بگيرد . ارمنيان به‌غيراز مقتصدبودن و سخت‌كوشى و باهوشىشان ، در امر زبان و سفر توانائيهائى داشتند . آنها به دليل مسيحى بودن با اروپائيان ارتباط راحت‌ترى داشتند ولى عملا همخوانىشان با آنها اندك بود . سقوط امپراتورى آنها و موفقيتشان در امر تجارت در ايام

--> ( 1 ) - يكى از آنها دنگيز بيك بود كه هيأت ايرانى را در سفر به اسپانيا در سالها 13 - 1609 م . رهبرى كرد . به مطالب فصل پيش رجوع كنيد .