ايران كرد ولى تلاشهاى آنها براى تغيير جهت تجارت ايران از محور مديترانه‌اى به مسير شمالى به سبب مخالفتهاى تركان و ونيزيان و ارمنيان با ناكامى روبرو شد . اما اين مطلب روشن شد كه رابطه بين تجارت پارچه و ابريشم براى آنها يك مبادله تكميلى و كامل‌كننده است . بازرگانان انگليسى بدون صدور پارچه منبعى براى پرداخت وجوه واردات ابريشم نداشتند و بر خلاف ونيزيان فاقد منابع غنى مسكوكات نقره بودند . در جنوب ايران ، باوجود تسلط پرتقاليان بر اقيانوس هند و جزيره هرمز ، اجناس و كالاهاى هند و ساير مناطق هند شرقى همچنان وارد هرمز مىشد و از آنجا به خليج فارس و اطراف عربستان و از طريق ايران به بنادر مديترانه مىرسد . ايران با اينكه به قدرت كافى رسيده بود ، ولى به دليل سلطه پرتقاليها بر عايدات حاصله در هرمز نتوانست منافعى از اين مبادلات بدست آورد . ايران به اهميت اين تجارت پىبرده‌بود ولى قدرت احقاق حقوق خود را نداشت . 2 - دورهء سلطنت شاه عباس اول الف - مقدمه اوضاع اقتصادى ايران همچون اوضاع سياسى آن ، در آغاز سلطنت شاه عباس اول چندان ثباتى نداشت . نابسامانى حاصله از جنگهاى خانگى در آستانه جلوس او بر تخت سلطنت ، تأثيرات منفى بر روند تجارت بجا گذاشت . زياده‌ستانيهاى دلبخواهى حكام ايالات ، فقدان يك حكومت مركزى مسئول ، اغتشاش ايلات و فضاى ناامن برآمده از رفتارهاى نامتعادل دو شاه پيشين و دربارهاى آنها ، چيزهايى نبودند كه در جهت بهبود و اعتلاى تجارت باشند . خصومتهاى تركان و استيلاى آنها بر اهم ايالات توليد ابريشم و حملاتشان بر شهرها و جاده‌ها ، تجارت ابريشم ايران را در آستانهء فروپاشى قرار داده و رابطه آن‌را با شرق مديترانه بهم ريخته بود . خيزشهاى لاينقطع بخشهايى از گرجستان ، ارمنستان و جاهاى ديگر هم منابع مملكت را مىبلعيد . تجارت جنوب كه از طريق هرمز به خليج فارس گسترش‌يافته و از آن فراتر رفته بود تا حدود زيادى و بطور رسمى و غيررسمى تحت نظارت پرتقاليها بود و كم‌كم رو به كاهش مىرفت . با اينكه بعضى از بازرگانان ايرانى و كشتىداران در تجارت دريايى با شمال غرب هند ، عربستان و سواحل شرقى آفريقا و ماوراى آن سهيم بودند ، ولى هنوز كاروانها وارد ايران مىشدند و از آنجا به بين‌النهرين مىرفتند . ورود كشتىهاى تجارى هلند و انگليس به اقيانوس هند به چالش با استيلاى پرتقاليها و اسپانيائىها انجاميد و مقررات عبورومرور كشتيرانى پرتقالىها را درهم ريخت ولى