فرماندهان مقتدر نظامى دولت گرديد . اگر قزلباشان اجازه داده‌اند كه اين منصب در انحصار قبيله‌اى خاص قرار گيرد ، مىتوان به نتايجى چند دست يافت . اول اينكه در اين دوره قزلباشان به هيچ‌وجه آمادگى چالش با اقتدار شاه را نداشتند و آن موقعيتى را كه در دهه نخست سلطنت طهماسپ بدست آورده بودند ، از دست داده بودند . دوم اينكه قبايل قزلباشى كه سابقا اهميتى خاص داشتند يعنى شاملوها ، استاجلوها ، تكلّو و روملوها ، يا تضعيف شدند و يا بىاعتبار و يا هر دو ( در خلال دهسال جنگ خانگى ، 40 - 930 / 33 - 1524 ) . ازاينرو در اين ايام راه براى اهميت يافتن يك قبيله ديگر يعنى افشار كه تاكنون اهميتى نداشت هموار شد . سوم اينكه تسليم قبايل مقتدر در مقابل افشارها در زمينه انتخاب قورچىباشى از ميان آنها ، حاكى از اعمال قدرت شاه بود . جريان مهم ديگر زمان سلطنت طهماسپ اول ( 84 - 930 / 76 - 1524 ) انحطاط پيوسته قدرت صدر بود . با استقرار موفقيت‌آميز تشيع اثنى عشرى در سرتاسر امپراتورى صفوى ، ديگر ضرورتى نداشت كه آن نفوذ و قدرتى كه صدور در آغاز دولت صفوى بدست آورده بودند ، بدانها تفويض شود . صدور از اعمال و ايفاى نقش مهم در امور سياسى بازماندند و بيشتر محدود به امور مذهبى مخصوصا تشكيلات اوقاف شدند . حتى مقام رياست نهاد مذهبى آنها نيز مصون و ايمن نبود و در پاره‌پسين سلطنت شاه طهماسپ كه بعدها در زمان شاه عباس اول بيشتر قوت گرفت . نشانه‌هاى افول صدر و جانشينى فقهاى مقتدرى چون مجتهدان كه اجزاء اصلى آئين تشيع بودند ، پديدار شد . سرانجام بايد به اين نكته هم تأكيد كرد كه پس از مالش قزلباشان در حدود سال 940 / 1533 به توسط شاه ، بر قدرت و اعتبار وزير افزوده شد . در دهسال گذشته وزيران ملعبه دست امير الامرا و يا وكيل « نظامى » بودند . خلاصه ، مىتوان ويژگيهاى زير را در مورد نظام تشكيلاتى صفويان در زمان شاه طهماسپ ارائه داد : جدائى و دورى از شكل تئوكراتيك حكومت اوليه صفويان ؛ جدائى و انفكاك عظيم قدرتهاى دنيوى و روحانى از هم ؛ پس از يك وقفه كوتاه‌مدت ، افزايش قدرت نهاد حاكمه ( شاه ) و درپى آن تضعيف نفوذ قزلباشان در امور سياسى . ورود عناصر مختلف قومى به دولت صفوى نظير گرجيان و چركسيان در نيمه دوم سلطنت طهماسپ ، هرچه بيشتر برترى و تفوق قزلباشان را به چالش و منازعه فراخواند . اين مسأله را در بخش بعدى به بحث مىگيريم .