دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
138
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
داشت . سرانجام وى شكست خورد و در غلوزنجير نزد رئيس افاغنه آورده شد و در سال 1140 / 1728 به قتل رسيد . در مسائل و امور خارجى ، بزرگترين خطر پس از بركنارى سلطان حسين از سوى روسيه و عثمانى برخاست كه نقشههاى خود را در ايالات خزرى و شمال غرب ايران اعمال كردند . سپاهيان روس قبلا در دربند و ساير نواحى ساحلى درياى خزر مستقل شده بودند . عثمانيان هم در جاى خود از معركه عقب نماندند . با اعلان جنگ در سال 1135 / 1723 سپاهيان خود را به گرجستان و از طريق كرمانشاه و همدان به درون ايران راندند . سياست طهماسپ دوم كه افغانان او را از قزوين به تبريز و تركان از آنجا به اردبيل و در نهايت از طريق رى به مازندران رانده بودند اين بود كه اگر روسها و عثمانيان او را بهعنوان حكمران قانونى كشور به رسميت شناسند ، موقعيت او در داخل كشور تحكيم خواهد شد . او با اين تصور افرادى را براى مذاكره به استانبول و سن پطرزبورگ فرستاد . به همين دليل باب عالى به حمايت او برخاست امّا در پيمانى كه سلطان و تزار در 2 شوال 1136 / 24 ژوئن 1724 براى تقسيم غرب ايران بستند ، اشتياق خود را براى كمك به شاه براى رسيدن به « حقوق حقه خود » ابراز داشتند . افزونبراين ، پايگاه او منحصر به منطقهاى در غرب ايران كه شامل نواحى اردبيل ، سلطانيه و قزوين مىشد ، گرديد . نخستين وكيل الدوله طهماسپ دوم ، فتحعليخان قاجار بود . سپس نادر قلى بيك افشار جاى او را گرفت كه فرماندهى مقتدر و توانمند بود و با موفقيت تمام بهنام طهماسپ دوم با افاغنه و تركان در افتاد و آذربايجان ، گرجستان و اكثر نواحى ارمنستان را مطيع و منقاد ساخت . در موارد ديگر نيز التفات و عنايت شاه را درربود . نادر قلى در سال 1138 / 1726 لقب طهماسپ قلى ( « خادم طهماسپ » ) را دريافت كرد و با راندن اشرف افغان امكان بازگشت طهماسپ را به اصفهان فراهم ساخت . ولى ديرى نپائيد كه معلوم شد شاه سستعنصر و غيرقابل اعتماد در دست فرماندهان نظامى خود ملعبهاى بيش نيست و هنگاميكه در جنگ با تركان شكستى سخت خورد ، كاسه صبر نادرقلى سرآمد . او شاه را به ميگسارى علنى متهم ساخت و از سلطنت بر كنار كرد . معهذا هنوز وى اميدوار بود كه از احساسات صفوى دوستى مردم بهره بگيرد ، ولى نادر ، شاه تازهاى از صفويان برگزيد يعنى فرزند هشت ماهه شاه معزول را با نام عباس سوم قدرت بخشيد كه از سال 1144 / 1732 تا 1148 / 1736 ملعبهاى بيش نبود . نادر قلى بالاخره او را هم بر كنار و با نام نادرشاه بر تخت سلطنت ايران صعود كرد . طهماسپ دوم و عباس سوم زندانى شدند و در سال 1740 م . در سبزوار به همراهى اسماعيل فرزند ديگر طهماسپ به قتل آمدند .