دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

89

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

متفاوت بود . او نتوانست پيروزى تيمور بر بايزيد را تهنيت بگويد . وى در اواخر تابستان ، هنگامى كه تيمور بدانجا رسيد ، هدايايى به نزد تيمور فرستاد ؛ ولى تيمور از گرفتن هدايا خوددارى كرد و اعلام كرد كه گرگين بايد بشخصه به ديدار او بشتابد . او با عذر و بهانه‌هاى مختلف بازگشت ولى نتوانست جلو چغتائيان را بگيرد تا از غارت سرزمين او چشم بپوشند و آن را به ويرانى و تباهى مبدل نسازند . گرگين در آغاز مقاومتى از خود نشان نداد ، ولى سرانجام با فرستادن هداياى گرانبها ازجمله هزار تنكه زر سكه با القاب تيمور و هزار اسب با بسيارى اقمشه نفيس و ظروف زر و نقره و يك قطعه لعل خوشرنگ آبدار ، دل تيمور را ربود . تيمور بار ديگر زمستان سال 806 / 4 - 1403 را در قراباغ گذراند و بهار آينده به سمت ماوراء النهر رخت سفر بربست . اگر ما گفته‌هاى مورخان صفوى را بپذيريم ، ظاهرا در اين سفر بود كه تيمور از اردبيل ديدن كرد و درخواست خواجه على ، بزرگ خاندان صفوى را پذيرفت و اسراى جنگ عثمانى را آزاد ساخت « 1 » . او در طليعه سال 807 / پايان ژوئيه يا اوايل اوت 1404 پس از يك غيبت پنجساله ، به سمرقند برگشت . 10 - نقشه هجوم به چين و مرگ تيمور ابن بطوطه سياح معروف مغربى در اواسط سده هشتم / چهاردهم نوشت كه ماوراء النهر ، ملك سلطان علاء الدين ترمشيرين در ميان چهار امپراتورى بزرگ زمان قرار گرفته است : امپراتورى چين ، امپراتورى هند ، امپراتورى ايران و امپراتورى آلتين اردو ( ازبك ) كه همه آنان پيكشهايى براى سلطان مىفرستند و احترام و اعزاز خاصى نسبت به دو دارند « 2 » . همين عبارت تصويرى زنده از جهانى عرضه مىكند كه تيمور در آن رشد يافت . تصور اين نكته مشكل نخواهد بود كه در اين ايام استيلا بر همه حكام معروفى كه در ايام نوجوانى و جوانى تيمور نقش مهمى داشته‌اند ، در نظر تيمور چه مفهومى داشته است - همه جز امپراتور چين . براى درك و فهم كل اهميت اين موضوع ، بايد دريافت كه تيمور بازسازى و برگرداندن امپراتورى جهان سابق مغول را كه چين نيز جزئى از آن محسوب مىشد ، جزو فرايض خود مىدانست . در واقع سلطه مغولان در چين بيش از خود امپراتورى جهانى آنان به درازا كشيد و تا زوال سلسله يوان در سال 1368 م . ادامه يافت . البته محافل دربارى چغتايى ، با وضعيت سياسى در چين معاصر آن روزگار آشنا بودند . مثلا مىدانستند

--> ( 1 ) - به مطالب قبلى در همين فصل رجوع كنيد . ( 2 ) - ابن بطوطه ، ترجمه به انگليسى از گيب ، جلد 3 ، ص 556 .