دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
86
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
آناتولى معطوف داشت . باوجود اين او پيش از هر اقدامى ، بايد خطرى را كه از سوى بغداد احساس مىكرد از بين مىبرد . از اين رو در تابستان همان سال يورش انتقامجويانه وحشتناكى عليه اين شهر راه انداخت كه ما پيشتر بدان اشاره كرديم . در همين روزگار كه سلطان احمد جلايرى و قرايوسف قراقويونلو به سلطان عثمانى پناه برده بودند ، رؤساى آناتولى هم از تيمور استمداد جستند ؛ چون سلطان ادرنه قلمرو حكومتى آنان را گرفته بود . آنان درباره تحولات قلمرو تحت نفوذ عثمانى ، اطلاعات گرانبهايى در اختيار چغتائيان قرار دادند . با اينكه هنوز هيچ نوع برخورد نظامى صورت نگرفته بود ، ولى تيمور و ايلدرم ( « صاعقه » ) بايزيد پيشتر گاهى رودرروى هم قرار گرفته بودند . هنگامى كه تيمور يك سال بعد آناتولى شرقى را مورد هجوم قرار داد ، سلطان بايزيد به دليل محاصره قسطنطنيه نتوانست واكنشى نشان دهد ؛ چون اوّلا فاصله او با تيمور زياد بود و ثانيا پيش از به پايان رساندن زمستان قادر نبود با سپاه خود رودرروى دشمن قرار گيرد . لذا نتوانست شهر سيواس را كه چند سال پيش از دست قاضى برهان الدين احمد گرفته بود نجات دهد . او به انتقام تخريب اين شهر ، ارزنجان را در سال 1401 م . گرفت و فرمانده و سركرده آن را كه طهرتن نام داشت و تحت الحمايه تيمور بود ، منكوب و معزول ساخت « 1 » . ولى بايزيد به خوبى آگاه بود كه در شرق آناتولى شهرهاى بيشترى نسبت به اين قلعه در خطر غارت و چپاول چغتائيان قرار دارد . نقشههاى تيمور براى جهانگيرى كه از مدتها پيش نقل محافل هر حكومتى بود ، حال موجوديت عثمانيان را به خطر افكنده بود . بايزيد تاكنون نه فقط در امپراتورى خود قدرت متمركزى را به وجود آورده بود ، بلكه در مدت چند سال توانسته بود دولتهاى بالكان را تحت انقياد خود درآورده و بر زيگيسمونت ( Sigismund ) شاه هنگرى در نيكوپوليس نيز پيروزى درخشانى به دست آورد . اگر او در اين جايگاه خواستار پيروزيهاى بيشترى مىشد ، به آسانى مىتوانست خطر چغتائيان را هموار سازد . او در اين ايام با وضعيت جديدى روبهرو بود ؛ چون مىخواست دامنه امپراتورى خود را از سوى غرب و شمال غربى گسترش دهد . وى در حالى كه قسطنطنيه را در محاصره داشت ، با سپاه خود به سمت شرق تاخت . بايزيد با اين كار خود مىخواست تيمور را كه حال در قشلاق قراباغ بسر مىبرد مجبور به جنگ در نقطهاى از شاخههاى علياى فرات كند كه از نظر شرايط ، مطلوب قشون تيمور نبود بلكه براى سپاه بايزيد مساعد بود . تيمور با مانورهاى استادانه دراز مدت ، از رويارويى با بايزيد امتناع كرد . در واقع تيمور بايزيد را مجبور نمود تا دست به مسابقه مهلكى بزند و در چوبوق اواسى - دشتى در شمال غرب
--> ( 1 ) - نام طهرتن و مطهرتن احتمالا تحريف شده مطهر الدين باشد ؛ نگاه كنيد به : اوزون چارشلى ، آنادولو بيلكلرى ، ص 165 .