دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
6
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
تجديد قوايى در مردمان زمانه پديد آمد تا به فراخور حال در عرصههاى علم و ادب و هنر بكوشند . آرامش و آبادانى و ثروت و سيادتى كه محصول چپاولهاى پيشين تيمور بود ، با گشادهدستى و خوشدلى و دانشدوستى و هنرپرورى سلاطينى چون شاهرخ ، الغ بيك و حسين بايقرا تركيب شد و دورهاى از تعالى دانش و هنر فراز آورد و سجيّهء نامردمى تيمور را بهبود بخشيد ؛ طورى كه دوران فرمانروايى آنها بارآور انواع كوشندگيهاى دانشورى و ادب و هنر شد و سنت فرهنگى ويژه خود را پرورش داد . تاريخ تيموريان و برآمدن و برافتادن آنها تاكنون قلم پژوهندهاى را برنيانگيخته تا مصدر طرح و تحقيقى نو در اين قلمرو باشد . از اينرو اين بخش از مطالعات تاريخى ما ، با بسى تأسف ، خالى از تحقيقات جديد است و آنچه هم كه هست طرفهكارى و بدايعنگارى مبتنى بر اساليب و روشهاى نو نقادى و نظرآورى نيست . اين كاستى و كمبود به تحقيقاتى از نوع جلد ششم تاريخ كمبريج ايران كه بخشى از آن دربارهء تيموريان و بخشى ديگر در باب صفويان است ، ارجى درخور مىدهد و از جهاتى چند ، آن را در مكانتى و الا مىنشاند . در ترجمهء اين مجلد ، اصل كتاب را به دو بخش كرديم : تاريخ تيموريان و تاريخ صفويان . اين بخشبندى به جهاتى منطقى است : اول اينكه در صورت چاپ يكپارچه آن - مثل اصل كتاب - حجم و حد آن بيش از اندازه مىشد و لاجرم مىبايد در دو جلد انتشار مىيافت ؛ دوم اينكه بهرهگيرى خوانندگان از هردو كتاب با دو عنوان و دورهء تاريخى راحت و آسانياب است ؛ و سوم اينكه در اين بخشبندى هيچگونه مشكلى پديد نيامد ، چون قالب و اسلوب اصل كتاب طورى بود كه اين بخشبندى را ميسّر مىكرد ؛ مگر يك مبحث كه مسايل اجتماعى - اقتصادى دو دورهء تيموريان و صفويان را توأمان و بهگونهء درهمتنيده به بحث گرفته بود و آن را در بخش تيموريان گنجانديم تا تنظيم فصول هم يكسان و برابر باشد ، يعنى هركدام از بخشها - تاريخ تيموريان و تاريخ صفويان - دربردارندهء دوازده فصل است . فصول مختلف اين دو مجلد از قلم اهل تخصص تراوش كرده و هر متخصصى ، مقولهاى از مقولات تاريخى اين دورهها را به بحث گرفته ، طورى كه به كاملترين وجه ، تصويرى جامع و جاندار از دورهء تيموريان ، تركمانان و صفويان پديد آورده است . هانس رويمر ، راجر سيورى ، آنمارى شيمل ، بازيل گرى ، سيد حسين نصر ، لارنس لكهارت و ساير پژوهندگان اين دو مجلد ، جملگى از صاحبنظرانى هستند كه عمرشان را در خدمت به تاريخ و فرهنگ ايران به سر كردهاند و هويت و فرهنگ ايران را به اروپائيان شناساندهاند . آنها چه در جلد مربوط به تاريخ تيموريان و تركمانان و چه در جلد مربوط به صفويان نهايت اهتمام و تلاش خود را در بازآفرينى جهات و