به نام يگانهء عالم حرف اول پس از آنكه مخافت استيلاى مغولان فرو نشست و در پى آن دولت ايلخانى فروپاشيد ، عرصه‌اى از خانخانى و تزلزل در تاريخ ايران سربرآورد و مدت نيم سده ساكنان ايران را زير پوشش خود گرفت . گرچه اين صحنه پرزدوخورد و دشت مشوش ، در بعضى نقاط - فارس و آذربايجان و بغداد - محيط فرهنگ‌پرورى پديد آورد كه مشوق دانشها و حامى هنرها بود ، ولى ضوابط بنيادين دين و دولت از هم گسست و سازمان ديوانى مملكت يكپارچگى خود را از دست داد . پيكارهاى پياپى ، صلح و سامان را از عرصهء روزگار محو كرد و در آداب و سلوك زندگى مردم تحولى برانگيخت كه جملگى در هنر و ادبيات اين دوره منعكس شد . منازعه و سلطه‌طلبى در ميان اميران ، تا گذر نيم سده‌اى ، برقرار بود . در بعضى نقاط ، بخصوص در خراسان و مازندران ، مردمان از ظلم زمامداران نالايق و دشمن‌كام ، به جان آمده و سر به طغيان برداشتند و قيامهايى چون سربداران و مرعشيان را برانگيختند و نامهاى خود را ضبط تاريخ كردند . نيم‌قرنى برنيامده بود كه بليه يورش تيمور بر سرتاسر ايران نازل شد و نجد ايران جولانگاه جنگاورى ديگر از تبار چنگيزيان گرديد و آخرين توشهء زندگى رعيت ايرانى را به توبره كشيد . شوق برترىطلبى و نبوغ نظامى تيمور باعث آمد تا لشكر او فلات ايران را تا كرانهء مديترانه درو كند و شبه‌قارهء هند را نيز درنوردد و تمامى ميراث اين اقاليم بارآور را به تاراج ببرد و تختگاه خود را در ماوراء النهر رونق و غنا بخشد و فرمانرواى مطلق العنان و بىمدعى زمانه گردد . تيمور گسترهء امپراتورى خود را به دورترين مرزهايش رساند و در پى رساندن و رسيدن اين مرزها به سرزمين چين بود كه از تخت به تابوت افتاد و رؤياى تكرار يك چنگيز ديگر را در دل تاريخ به خاك برد . ميراثى كه تيمور به بازماندگانش بجا گذاشت شوكت و حشمت تيموريان را بخصوص در شرق ايران در پى داشت . دين و دانش و عرفان حياتى دگرباره يافت . خميرمايهء هنرورى و دانش‌ورزى قوام و دوام گرفت و