از اينها گذشته هنرمندان فقط در كتابخانه‌هاى سلطنتى به مدلها و شاهكارهاى پيشين دسترسى داشتند . مىتوان اذعان داشت كه اين حمايت هميشه از سوى رهبران سياسى صورت نمىگرفت ، بلكه بالعكس اغلب اعضاى نه چندان قدرتمند خاندانهاى حاكمه بودند كه وقت و پول خود را صرف سفارشهاى هنرى مىكردند . اوضاع در زمان حيات تيمور ، در نظر اول غيرمنتظره مىنمايد . بااينكه مىدانيم تيمور از شهرهاى مفتوحه ايران هنرمندان و صنعتگران زبده را به پايتخت جديد خود سمرقند منتقل كرد نظير خوشنويس سرشناس تبريز معين الدين و نقاش نام‌آور عبد الحى « 1 » ؛ ولى سراغ نداريم در زمان حيات تيمور يك نسخه خطى زيبا در سمرقند توليد شده باشد . خوشنويسان و مذهّبان مىبايست در طراحى و تزيين شمارى از بناهاى باشكوه كه تيمور باشتاب تمام درپى ايجاد آنها بود ، پيوسته و موقت ، به كار مشغول شده باشند ؛ تقريبا همه كاتبان معروف اين روزگار نيز در طراحى كتيبه‌هاى بناهاى عمومى دست داشتند و شواهد و اسنادى درباره نقاشيهاى ديوارى كوشكهاى باغها و گلدوزى پيكره‌اى چادرها - كه هنوز اقامتگاه مطلوب و محبوب تيمور بود - در دست است . از اين رو سبك نقاشى نگارگرى تيمورى نه در سمرقند و نه حتى در يكى از پايگاههاى حكومتى تيموريان ، بلكه در پايتختهاى متزلزل آخرين حاكم جلايرى - سلطان احمد - توسعه يافت . اين سبك پس از مرگ تيمور به وسيله جانشينان او اقتباس شد ، ولى اين اخذ و اقتباس با ترميمها و اصلاحاتى بويژه با فعاليت و توان مضاعف همراه بود . در عين حال كه تحول از نقاشى مغولى به نقاشى تيمورى از نظر فنى به آرامى و بدون تحول اساسى در ساختار تجسمى صورت گرفت ، ولى در اين ميان توجيه روانشناختى نيز شايان توجه بود . پروفسور گرابر اشاره مىكند « 2 » كه نماد و رمز اين مسأله در اين واقعيت نهفته است كه در قلمرو مكتب ايلخانى شعر رمانتيك و تغزلى جايى نداشت و شاهنامه به گونه آيينه سرنوشت سلسله‌ها و درگيرى تراژيك با سرنوشت به حساب مىآمد . اين مكتب با تذهيب و تصوير تاريخ و كتابهاى تعليمى سروكار داشت . دراين تحول خمسه نظامى جزو برنامه‌هاى هنرى مغولان نبود ؛ ولى اين وضعيت در اواخر قرن هشتم / چهاردهم به طور كلى تغيير يافت . امروزه نسخه‌اى از خمسه به تاريخ 90 - 788 / 8 - 1386 وجود دارد « 3 » كه به خط نستعليق محمود بن محمد بغدادى است يعنى در ايامى كه بغداد پايتخت سلطان احمد جلايرى بود . اين نسخه دربرگيرنده بيست و سه نگاره است . به دنبال اين نسخه ، نسخه

--> ( 1 ) - قاضى احمد ، ص 63 و شماره 170 . ( 2 ) - CHI ، جلد 5 ، صص 653 ، 657 . ( 3 ) - كريستى ، كاتالوگ ، 29 آوريل 1970 م . ، شماره 45 ، صص 31 - 26 ؛ همراه چهار تصوير ، تايتلى ، « خمسه‌اى از قرن چهاردهم » ، صص 11 - 8 ، 2 تصوير .