دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

380

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

فصل دهم هنرهاى تصويرى در دورهء تيمورى پروفسور گرابر ( Grabar ) در فصل مربوط به هنرهاى تصويرى در جلد پنجم تاريخ كمبريج ايران از مشكلات موجود همبستگى آثار هنرهاى تجسمى با وقايع زمانه صحبت كرد . اين مسأله به دو دليل در مورد دوره تيموريان و صفويان چندان صادق نيست ؛ دليل اوّل ، وجود منابع ادبى معاصر و نزديك به هنر اين ادوار ، بخصوص هنر كتاب‌آرائى است ؛ دليل دوم ، ارتباط و پيوند نزديك وقايع سياسى ، تغيير پايتختها ، حمايت شاهزادگان از هنرها و دامنه وسيع مواد باقيمانده از آثار هنرى است . ليكن هنوز هم حتى در مورد اين دوره ، نقاط كور و شكافهاى چشمگيرى در شناخت و دانش ما وجود دارد : ميزان اندك آثار موجود معمارى غرب ايران در قرن نهم / پانزدهم ؛ محو و نابودى كامل قاليهاى قرن نهم / پانزدهم ؛ فقدان هر نوع نقاشى ديوارى و يا طراحى چهره‌گشايى كه بتوان با اطمينان منسوب به قرن نهم / پانزدهم دانست ؛ و فقدان آثار نقاشى از سمرقند و يا بخارا در اين دوره . يك مسأله ديگر ، به رغم پيشرفتهاى چشمگيرى كه در چهل سال گذشته در امر انتشار آثار هنرى صورت گرفته ، آثار هنرى اين دوره به طور منظم كمتر منتشر شده است ؛ مثلا ما همچنان منتظر انتشار كامل نسخه‌هاى شاهنامه بايسنقرى و شاه طهماسپى هستيم ؛ حتى آثار بهزاد ( نقاش سرشناس ايران ) با قطعيت مشخص نشده و تاريخ كاملى از زندگى او تهيه نگرديده است . ولى تاريخ نگارگرى ( مينياتور ) ايران در اين دورهء دو قرن و نيمى كامل شده است ، به طورىكه مىتوان جريان سبك‌شناختى آن و سنجش و ارزيابىاش را در مقياس هنر جهانى ارائه داد . به همين دليل