اصلى مذهبى آن تسنن بود و پيش از هرچيزى همه تحت سلطه طغاتيمور و سپس ( چنان‌كه متوجه شديم ) تحت سيادت آل چوبان قرار داشت . از اينها گذشته ، هواداران شيخ حسن با جهتگيرى مذهبى آشكارشان ، صادقانه در پى پيشبرد عقايد راديكال شيعى بودند ؛ و حال آنكه پيروان مسعود با هويت شيعىشان از خطى ميانه‌رو و اعتدالى حمايت مىكردند . اين مسأله به پيدايش دو گروه در ميان سربداران انجاميد : يك گروه پيروان اصلى عبد الرزاق و مسعود و گروه ديگر هواداران شيخ حسن جورى كه براى تميز از ديگران به شيخيان معروف شدند . همين شيخيان بودند كه موجب شدند شمارى از مفسران ( حتى مفسران اوليه ) سربداران را شطّار و اوباش و اراذل بنامند . با اينكه سلطنت وجيه الدين مسعود فقط شش سال طول كشيد يعنى تا تابستان سال 745 / 1344 « 1 » ، ولى دولت سربداران در اين مدت به توسعه شايان توجهى دست يافت . آنچه اين گستردگى را موجب شد ، قشون منظم و كارآمدى بود كه وى راه انداخت ؛ و گفته شده كه قشون او مركب از 12000 نفر روستايى مسلح و 700 نفر غلام ترك‌نژاد نيز محافظ شخصى او و درويشان شيخ حسن جورى يعنى شيخيان بود . نخستين هجوم در سال 741 / 1340 عليه ارغونشاه جانى - قربانى سامان ديده شد و او بناگزير نيشاپور را واگذاشته و به ناحيهء توس عقب نشست . سكه‌هايى ضرب شده در سال 742 / 1341 به نام طغاتيمور در سبزوار مىرساند كه سربداران خانى او را پذيرفته‌اند و او در زمان لشكركشى سربداران در بخش غربى خراسان بوده و اين آزادسازى را متوجه نشده است . ولى او چاره‌اى بجز لشكركشى عليه سربداران در خود نديد . قشون وى قلع و قمع شدند و در زمان فرار به مازندران ، شخصيتهايى چون علاء الدين محمد و عبد الله بن مولاى هم به قتل رسيدند ؛ و حتى على گاون برادر طغاتيمور نيز كشته شد . سربداران جاجرم ، دامغان ، سمنان و نيز گرگان پايتخت طغاتيمور را متصرف شدند . با اين پيروزى وضعيّت متفاوتى به وجود آمد . سربداران با تصرف نيشاپور در مقابل جمعيتى قرار گرفتند كه تقريبا سنى مذهبى بودند و با تصرف سمنان هم همسايه آل چوبان شدند كه آنان نيز

--> ( 1 ) - [ فريومدى ، نسخه خطى ينى جامع ، 909 ، برگ 287 شجره‌نامه نسبتا متفاوتى را از حكام اوليه سربدار ارائه مىدهد : 1 - مسعود كه در 27 ذو القعده 743 / 23 آوريل 1343 كشته شد ؛ محمد آتمور ، از 3 جمادى الثانى 743 تا محرم 747 / 3 نوامبر 1342 تا آوريل يا مى 1346 حكومت كرد ؛ كلو اسفنديار در ربيع الثانى 748 / 20 ژوئيه 1347 به قتل رسيد ؛ امير شمس الدين از ربيع الثانى تا شعبان 748 / ژوئيه تا نوامبر 1352 حكومت كرد ؛ خواجه على شمس الدين در ذو القعده 752 / دسامبر 1351 يا ژوئن 1352 به قتل رسيد ؛ خواجه يحيى كراوى ، در 13 جمادى الثانى 757 / 14 مى 1356 به قتل رسيد ؛ خواجه ظهير كراوى در شوال 757 / اكتبر 1356 از كار بر كنار و در پايان ذو القعده همان سال / نوامبر به قتل رسيد ؛ حيدر قصاب ، 25 ذو القعده 757 / 19 نوامبر 1356 كشته شد . امير لطف الله بن امير مسعود كه در اواسط ذوالقعده 759 / نوامبر 1358 به وسيله حسن دامغانى از كار بر كنار شد . ( ويراستار ) ]