3 - قالبهاى معمارى زمان تيمور فتح ماوراءالنهر در سال 1369 م . به دست تيمور با تصرف سمرقند همراه بود كه پايتخت امپراتورى اعلام شد . تيمور و خانواده او موجب حركتهاى جديد معمارى گرديدند . منابع امپراتورى با پرورش شوق و ذوق و قريحه هنرى و نيز مهارت مهندسى به ايجاد آثار عام المنفعه بسيارى كمك كردند . آثار عمده معمارى اين دوره به ده سال پسين حكومت تيمور تعلق دارد . تلاشهاى نخستين وى در يادبود اعضاى درگذشته خانواده‌اش متمركز شد و براى اين منظور آرامگاههايى را در مجموعه معروف شاه زنده برپا داشت . امروزه اين مجموعه مركب از حدود شانزده عمارت است كه در دو سمت راه باريكه‌اى كه در سينه تپه‌اى در بخش شمال شرقى سمرقند جاى گرفته است ، قرار دارد « 1 » . نام اين مجموعه يعنى « شاه زنده » از نام پسرعموى پيامبر ، قاسم بن عباس گرفته شده كه آرامگاه او از مدتها پيش زيارتگاه عمده شهر سمرقند بوده است . در اينجا طبق رسوم اسلامى مرده را در كنار مقبره امامزاده و يا شهيدى دفن مىكردند . آرامگاه موجود شاه زنده در انتهاى شمالى مجتمع در سال 735 / 5 - 1334 ساخته شده است . آرامگاههاى تيمور دو نوع است : ساختمان مكعبى گنبددار با يك نماى پيشين مسلط ، و يك ساختمان چند ضلعى با گنبدى كه بر روى ساقه بلند گنبد قرار گرفته و در دو يا سه نماى آن يك درب ورودى وجود دارد . قديمترين آرامگاهى كه در مجتمع شاه زنده ساخته شده و از آن دوره تيمور است به نوع نخستين تعلق دارد . اين مقبره - تكميل در 773 / 2 - 1371 آرامگاه شادملك خواهرزادهء تيمور است كه تركان آقا - خواهر تيمور - براى دختر خود ساخته است « 2 » . در اينجا بيشترين تأكيد بر ورودى تزيينى شده است كه با جداره خودنماى پيشين آرامگاه را تشكيل داده و اين نماى پيشين از يك چند ضلعى كوتاه بيرون خزيده است . گنبد آرامگاه از آن سوى نماى پيشين ديده مىشود . اين بنا با تويزه‌هاى عمودى كه به صورت مماس به هم متصل مىشوند ، تزيين يافته است يعنى يكى از ويژگيهاى نو و جديدى كه در ماوراءالنهر و ايران بسيار به كار مىرفت . منشاء

--> ( 1 ) - درباره نقشه‌اى از مجتمع شاه زنده نگاه كنيد به : كوئن - وينر ، ص 24 ؛ هرباس و كنابلوخ ، ص 22 ، نقشه XI ؛ پوگاچنكووا و رمپل ، Vydayushchiisya Pamyatniki ، صص 15 - 108 . ( 2 ) - كوئن - وينر ، تصاوير XXVI - XXXIV . هرباس و كنابلوخ ، تصاوير 57 ، 7 - 66 ، 70 . پوگاچنكووا و رمپل ، Istoriya Iskusstv Uzbekistana ، صص 253 به بعد .