دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

322

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

را از دست مىدهد . درب ورودى در درون قوس تعبيه شده ولذا اتاقك مستطيلى به دست آمده ، به صورت نوعى مقرنس نيمكره طاقدار درآمده است . تزيين كاشى موزاييك تا حدودى در طاقگان كاذب پاكار قوسها و در نوارهاى محصور آنها باقيمانده است . اينها با رنگهايى سفيد و زرد و دو سايه روشن از آبى همراه با پيچكهاى درهم تابيده - كه از يك گل سرخ و يا ستاره‌اى در ميان توسعه‌يافته - تزيين شده است . تزيين محراب مسجد جامع يزد در سال 1375 م . به وسيله حاجى بهاء الدين محمد حسين اجرا شده و كاشيكارى آن بهتر از كاشيكارى مدخل مسجد كرمان حفظ شده است . تركيب‌بندى جداره در ميان قاببنديهاى بيرونى كتيبه‌ها از زيباترين آنها است و نوار باريكه داخلى از پيچكهاى گياهى به نوار قطاع همراه با رشته‌اى از شكلهاى آويزان نيم برگ نخل و دو ستونك محافظ قوس حالت پخ‌گونه داده است . اجراى پشت بغل از اهميت خاصى برخوردار است يعنى پنجره گرد هندسى در هر يك از زواياى گوشه‌ها و دايره‌اى كه قبه را تا رأس قوس بالا برده است . اين پرتوافشانى گياهى طبيعى كه زمينه پشت بغل را تزيين داده از ويژگيهاى سبك تذهيبكارى نسخه‌هاى خطى است كه در دهه اول قرن نهم / پانزدهم در شيراز اجرا شده است . درون محراب مركب از پنج نماى عمودى است كه طاقبندى مقرنس نيمكره‌اى بدان مسلط است . قاببندهاى كاشى موزاييك با نيم نخلهاى تنظيم شده در طرح « درخت زندگى » و يا با نقشهاى ستاره‌اى - كه از يك گل سرخ مركزى پرتوافشان مىشود - تزيين يافته است . در دوتا از نماها قاببندهايى موجود است كه زمينه آنها با كاشى معرق اجرا شده است يعنى كاشيهاى بىلعاب چند ضلعى همراه با طرحهاى برجسته دلچسب و ظريف - كه با نوارهاى به‌هم بافته‌اى از كاشى فيروزه‌اى معرق شده - به همراهى تكنيك و فنى كه در آرامگاه سلطانيه به كار رفته است . متأسفانه از نيمه دوم قرن چهاردهم ايران آثار معمارى اندكى باقيمانده است . آثار برجسته باقيمانده از آن سلسله آل مظفر است و سبكى را ايجاد كرده كه از حيث قالب ساختارى و نيز تزيين شايان توجه است . معماران شيرازى و اصفهانى در گسترش و توسعه معمارى تيمورى در ماوراءالنهر و خراسان سهم عمده و اساسى داشتند ؛ و مهاجرت و كوچ همين معماران به دربار تيمور تا حدود زيادى باعث كمبود و كاهش بناها در ايران اواخر اين قرن گرديد .