و تبريز بود و عقيده بر اين است كه فرق بين اين دو كاملا صورى بوده و هردو سكه ارزش يكسانى داشته است « 1 » . بنابراين مىتوان ارزش تومان سال 916 / 1510 يعنى تومان زمان شاه اسماعيل را اول بار با تومان عراقى سال 1440 م . و 1452 م . يكى دانست يعنى ارزش آن فقط 270 مارك طلا بود . درباره نظام پولى و سكه‌هاى رايج سلسله‌هاى تركمان قراقويونلو و آق قويونلو اطلاعات مشبعى در دست نيست . در زمان قرايوسف و به احتمال در روزگار ساير حكام قراقويونلو ، پول رايج حداقل در قالب دينار تبريزى و دينار عراقى ، دينار نقره بود . ولى گزارشهايى هم در دست است كه مبالغ را به تومان سنجيده است . در كنار اينها ، تنكه‌هاى نقره به وزن 5 گرم يا 2 / 5 گرم و سكه‌هاى شاهرخى و ساير سكه‌هاى تيمورى از مسكوكات رايج اين دوره بود . شناخت ما از نظام پول رايج دولت آق قويونلو دست‌كم در مناطق شرقى آناتولى ، از گزارشهايى است كه در زمان سلطنت سلطان سيم اول عثمانى در اين مناطق ضبط شده است ؛ و از روى اين اسناد و شواهد است كه شناخت ما از قانون اوزون حسن كامل مىشود ( به مطالب بالا رجوع كنيد ) . از آن اسناد اطلاعات زير حاصل مىشود : يك آقچه عثمانى ( آسپر عثمانى كه هينتس ارزش طلاى آن را در آن زمان 20 / 0 مارك طلا و يا 4 / 2 دينار برآورد كرده است ) در زمان آق قويونلوها معادل با سه قراجه آقچه بود كه به درهم نيز شهرت داشت . يك تنكه مساوى با دو آقچه عثمانى و يك شاهروقى ( تحريف شده شاهرخى ) معادل شش آقچه عثمانى بود « 2 » . از اين اطلاعات مىتوان نتيجه گرفت : يك تنكه - 6 قراجه آقچه يك شاهروقى - 3 تنكه - 18 قراجه آقچه از اين مقايسه برمىآيد كه يك « شاهروقى » داراى ارزش طلاى 2 / 1 مارك طلا بود كه در اواخر قرن نهم / پانزدهم كاملا در رديف ارزش طلاى شاهرخى بود و در زمان شاهرخ با 71 / 4 گرم عياربندى شده بود . در نيمه دوم قرن نهم / پانزدهم ، تنكه دوره آق قويونلو ( كه از آن صحبت خواهيم كرد ) فقط يك سوم ارزش شاهرخى را داشت . اين تنكه به احتمال فقط در چند ايالت رواج داشته است . همچنين نوعى سكه نقره‌اى رواج داشت كه وزن معيار آن 6 / 4 گرم بود ( يا 2 / 5 گرم ، طبق گفته ه ال . رابينو ) ؛ و اين سكه نيز تنكه ناميده مىشد . از اينها گذشته سكه‌هايى با وزن نصف سكه مذكور وجود داشت و يك چهارم و يك هشتم آنها نيز موجود بود . اين تنكه مىبايست قرينه

--> ( 1 ) - هينتس ، « S teuerinschriften » ، ص 762 ، به نقل از شاردن ، جلد 3 ، ص 156 . ( 2 ) - بركان ، « عثمانلى دورنده » ، ص 187 ؛ شروتر ، ص 181 ؛ درباره آقچه نگاه كنيد به : شاندلينگر ، صص 57 به بعد .