شاه طهماسپ اول ( 84 - 930 / 76 - 1524 ) از محصولات كشاورزى فقط يك ششم درخواست مىشد « 1 » ، ولى شاردن در سده يازدهم / هفدهم گزارش مىدهد كه ماليات محصولات اراضى خالصه يك سوم كل محصول است . در مناطق اطراف اصفهان در اوايل قرن دوازدهم / هيجدهم يك چهارم محصول ( چهاريك ) به عنوان ماليات دريافت مىشده است « 2 » . اين مالياتها عموما از غلات گرفته مىشد . باغهاى ميوه و صيفىجات شش از ده و يا هفت پاره از محصولات سالانه ماليات داشت . در قرن هشتم / چهاردهم و نيمه اول قرن نهم / پانزدهم از تاكستانها پنج يك دريافت مىشد ولى اين ماليات در زمان اوزون حسن به پول نقد بود ( در شرق آناتولى هر صد درخت تاك حدود دو آقچه عثمانى ماليات داشت ) « 3 » . اين امر به خوبى نشان مىدهد كه درآن روزگار بخش اعظم محصول انگور افشره‌اى بود چنانچه اشاره‌اى به ماليات ميوه آن نشده است . فروش شراب هم مشمول مالياتهاى بازرگانى مىشد تا آنجا كه از يك طرف ميزان مشخصى از ماليات تاكستانها را وارد خزانه عامره مىكرد و از سوى ديگر توليد ميزان شراب را محدود مىساخت . اين ماليات رزكارى نام داشت و طبق يكى از اسناد سال 1094 / 1683 در سرتاسر دوره مورد بحث ما گرفته مىشده است « 4 » . از يونجه خشك ، كاه و هيزم نيز ماليات مال به جنس گرفته مىشد . طبق قانوننامه اوزون حسن مستأجر يك جفت مىبايد از يك تا چهار خروار ( در مورد خروار كه يك بار الاغ بوده نگاه كنيد به : هينتس ، Musse U . Gewichte ، ص 14 ) مواد موردنظر را ماليات دهد . همهء اين عوارض در موقع محصول‌بردارى قابل پرداخت بود بجز هيزم كه در اواخر پاييز حاصل مىشد . تثبيت مقادير و مبالغ دقيق برعهده مميز و يا رياع « 5 » ، ارزياب محصول بود كه زيردستان او اين وظيفه را در مدت كوتاهى پيش از محصول‌بردارى انجام مىدادند . دهقانان به‌منظور جلوگيرى از ارزيابى بيشتر ، مجبور بودند به رياع و زيردستان او حق ارزيابى ( در دوره آق قويونلوها معمول شد ) و همچنين تقبلات بپردازند . اين حقوق « زمانيكه مؤدى ماليات ارزيابى و مميزى ثابت مأمور ماليات را مىپذيرفت » قابل پرداخت بود « 6 » . اين حقوق در واقع نوعى ارتشاى قانونى بود . از اين رو جاى شگفتى نيست كه تقبلات در كتاب ديوانى سالانه اوايل قرن هيجدهم ميلادى در ميان عوائد منظم رقم خورده است « 7 » .

--> ( 1 ) - مينورسكى ، تذكرة الملوك ، ص 178 . ( 2 ) - شاردن ، جلد 5 ، ص 384 ، 392 . ( 3 ) - هينتس ، « Das Steuerwesen Ostanatoliens » ، ص 181 . ( 4 ) - بوسه ، Untersuchungen ، سند شماره 20 . ( 5 ) - كذا ! نگاه كنيد به مينورسكى ، تذكرة الملوك ، ص 150 . ( 6 ) - لمبتن ، مالك و زارع ، ص 441 . ( 7 ) - مينورسكى ، تذكرة الملوك ، ص 76 .