فرو ريخت : در كنار خراج ماليات قبچور نشست و يكى از مالياتهاى ستمگرانهء تحميلى بر جمعيت يكجانشين گرديد « 1 » . اصطلاح قبچور در دوره ايلخانان ( كه اصلا ماليات مراتع بر گله‌داران صحراگرد مغولى بود ) به انواع مالياتها اطلاق مىشد . مثلا قبچور براساس ميزان محصول بر جامعه كشاورزى تحميل مىشد كه مىبايد نقدى پرداخت مىشد . قبچور در بسيارى از مناطق ماليات ثابت نسبتا هماهنگى بود كه بر تمامى رعايا وضع مىشد و لذا بر مسلمانان نيز تحميل مىگشت « 2 » . صاحبان گله و خدم و حشم نيز مىبايست قبچور مىپرداختند كه باز نه به صورت رمه و گله ، بلكه نقدا پرداخت مىشد يعنى به همان صورتى كه رسم اصلى مغولان بود . تمغا كه از مالياتهاى ايلخانان بود ، جاى زكات را گرفت . تمغا مجموعه‌اى از مالياتها بود كه از تجارت و صنعت گرفته مىشد و ميزان مركب آن چندين برابر بيشتر از 2 1 2 درصد زكات مىشد . ازاينها گذشته ، حكومت ايلخانى شمار زيادى از مالياتهاى ظالمانه را بر مردم ايران بخصوص جوامع اسكان‌يافته تحميل مىكرد . اخذ مالياتها از سوى ديوانيان دولت ايلخانى بسيار مهلك و فاجعه‌بار بود و حيات بخشهاى عظيمى از كشاورزى ايران را به خطر انداخت . هنگامى كه در زمان غازان خان ( 703 - 694 / 1304 - 1295 ) اصلاحات شروع شد ، به هيچ‌وجه هنجارهاى پيشين شريعت اسلامى را برنگرداند . يك چنين فرآيندى فقط حكام را از پاره‌اى از عوائد اساسىشان محروم ساخت . آنچه رخ داد ، تنظيم و تدوين نسبى اعمالى بود كه از ميانهء قرن هفتم / سيزدهم در كار بود . مالياتهاى اصلى اسلامى بر اثر اين اصلاحات براى مدتى تنفيذ شد ، ولى درآمد خزانه عامره از طريق تدوين رشته گسترده‌اى از مالياتها و عوارض اضافى تأمين گرديد . بااين همه به نظر مىرسد كه اين اصلاحات تا حدودى به نفع عموم بود ، چون تثبيت نرخ و ميزان ماليات تا حد و حجم زيادى درخواستهاى افراطى عمال مالياتى را متوقف ساخت . همزيستى مالياتهاى اصلى اسلامى و مالياتهايى كه با شريعت اسلامى همخوانى نداشت ، به اضافه اخاذيهاى ويژه - كه برخى از آنها حتى پيش از استيلاى مغولان بر خاور نزديك به صورت عرفى درآمده و پذيرفته شده بود - آشكارا از ويژگيهاى دوره مابعد مغولان نيز بود . در اوايل قرن هشتم / چهاردهم اقداماتى صورت گرفت تا تفاوت بين مالياتهاى اصلى اسلامى و غيراسلامى زدوده شود . اقداماتى نيز براى متوقف ساختن اين تحول انجام شد : مثلا در زمان شاهرخ تيمورى ( 50 - 811 / 47 - 1409 ) در ايام حكام آق قويونلو چون يعقوب ( 96 - 883 / 90 - 1478 ) و احمد

--> ( 1 ) - پطروشفسكى ، در CHI ، جلد 5 ، ص 530 به بعد ؛ و كشاورزى ، جلد 2 ، ص 228 به بعد . ( 2 ) - مينورسكى و مينوى ، « نظر نصير الدين طوسى درباره امور مالى » ، صص 80 - 79 ؛ بوسه ، Untersuchungen ، ص 104 ؛ TMEN ، جلد 1 ، صص 91 - 387 ( يادداشت 226 ، « قبچور » ) ؛ بارتولد « Die Persische Inschrift » ، ص 261 .