قيصريه هميشه از املاك خالصه بود . تجارى كه در آنجا گزيده‌ترين و نفيس‌ترين اجناس ( يعنى منسوجات گرانبها ، جواهرآلات ، واردات تجملى از سرزمينهاى دوردست ) را مىفروختند ؛ مجبور بودند به موجب اين امتياز مبلغ شايان توجهى را تأديه كنند « 1 » . در اينجا مىبايد از يك بازار ويژه هم صحبت كرد . اقامتگاههاى سلطنتى معمولا از جايى به جاى ديگر منتقل مىشد . اين كار بنا به دلايل متعددى انجام مىگرفت يعنى دلايلى چون جنگ و پيدا كردن ييلاقها و قشلاقهاى مناسب و درخور . اين عادت و رسم معمولا در زمان آل جلاير ، تيموريان و حكام تركمانان جارى و سارى بود . در اين مواقع همه تشكيلات دربار تحت هدايت حاكم ، پايتخت خود را ترك مىگفت تا در جاى ديگر ، اغلب در نواحى دوردست مملكت اطراق كند و به برپايى جشن و طوى بپردازد . رفع احتياجات مبرم اين نوع اردوكشى را لشكرى از تجار سيّار بر عهده داشتند كه در اين مواقع مسافتهاى طولانى مىپيمودند تا ازاين اردوبازار منافع خود را به دست آورند . در هنگام جمع‌آورى اردو ، اردوبازار نيز برچيده مىشد . اين نهاد دوره ايلخانى هنوز در دوره تركمانان برقرار بود و براى تجار منافع زيادى دربرداشت . چيزى طول نكشيد كه اردوبازار در زمان صفويان اهميت خود را از دست داد . اين نوع بازار نيز از نهادهاى دربارى محسوب مىشد و عوائد آن هم قابل ملاحظه بود . تجارت اين نوع نهادها هم معمولا شامل توليدات صنعتى بود و درآمد حاصله از آن به خزانه عامره ، خزانه شاهى و يا به تشكيلات اوقاف تعلق مىگرفت . منشأ اين صنايع با كارگران استثمار شده و بردگانى ارتباط داشت كه براى كار در پيشه‌هاى مختلف در كاخهاى ايلخانان و بعدها در كاخهاى تيمور و حتى جانشينان او اجير مىشدند . به‌هرحال از قرن هشتم / چهاردهم به بعد ازاين نوع پيشه‌وران در اكثر شهرها وجود داشتند . صنايع مهم اين نوع پيشه‌وران عبارت بود از : دباغى ، ترشىاندازى و حفاظت از آن ، صابون‌پزى ، كاغذسازى و رنگرزى . ضرب سكه را نيز بايد در اين نوع صنايع « دولتى » محسوب داشت . درآمد ضرب سكه كه بيشتر از دارالضربها حاصل مىشد يعنى فرق بين ارزش واقعى و غير واقعى مسكوكات ، پيوسته از عوائد خزانه شاهى بود « 2 » . نوع خاصى از صنعت در زمان امپراتورى صفوى چهره بست : يعنى بيوتات ( از نظر ادبى يعنى خانه‌ها ) و يا « كارگاههاى سلطنتى » . كارگاههاى دربارى و صنايع دربارى صفويان بيشتر در كاخهاى سلطنتى مستقر بود . وظيفه آنها عمدتا تهيه هر نوع محصولات قابل تصور براى رفع نيازهاى دربار

--> ( 1 ) - كمپفر ، ص 157 . ( 2 ) - هينتس « Das steuerwesen Ostanatoliens 9 ، ص 196 ؛ رشيد الدين فضل إله ، مكاتبات ، چاپ محمد شفيع ( لاهور ، 1945 م . ) ، ص 318 ؛ ياكوبوفسكى ، « تيمور » ، صص 72 به بعد .